Giải Bài tập 1 trang 83 SBT Ngữ văn 10
Đề bài
Những điều có thể phải chuẩn bị để nghe và phản hồi bản thuyết trình về kết quả nghiên cứu theo đề tài được nêu trong bài tập 1 của phần Viết:
– Ôn lại những kiến thức đã học về cấu trúc của một bài báo cáo kết quả nghiên cứu (thuyết trình về kết quả nghiên cứu) và cách thể hiện bài báo cáo (thuyết trình) đó.
– Đọc kĩ lớp chèo Xuý Vân giả dại và các tài liệu nghiên cứu liên quan đến vấn đề lời thoại trong kịch bản chèo.
– Hình thành những nhận định khái quát về tính cách và hành động của Xuý Vân.
– Đánh dấu (chép vào giấy hoặc ghi nhớ trong đầu) những lời thoại của Xuý Vân mà theo bạn cần đặc biệt chú ý.
– Hình thành trước một số câu hỏi có thể đặt ra cho người báo cáo (thuyết trình): Các luận điểm cốt lõi của bài nghiên cứu là gì? Sự thống nhất giữa chức năng biểu hiện tính cách và biểu hiện hành động của lời thoại trong chèo đã được bạn chú ý như thế nào? Bạn đã quan tâm lí giải nguyên nhân tạo nên các đặc điểm của lời thoại trong chèo như thế nào?...
Gợi ý trả lời
Nói và nghe — Bài tập 1 (trang 84): Chuẩn bị nghe và phản hồi bản thuyết trình về kết quả nghiên cứu (lời thoại của Xúy Vân trong lớp chèo *Xúy Vân giả dại*)
Đây là phần *nghe và phản hồi* bài thuyết trình của bạn học về đề tài đã nêu ở phần Viết. Để nghe hiệu quả và phản hồi có chất lượng, người nghe cần chuẩn bị theo hai nhóm công việc: (1) chuẩn bị *tri thức nền* và (2) chuẩn bị *tâm thế – kĩ năng nghe tích cực*. Dưới đây là những điều cụ thể cần làm:
a) Ôn lại kiến thức về bài báo cáo kết quả nghiên cứu
- Xem lại cấu trúc chuẩn của một báo cáo / bài thuyết trình kết quả nghiên cứu: *đặt vấn đề (lí do, đề tài, câu hỏi nghiên cứu)* → *giải quyết vấn đề (các luận điểm, lí lẽ, bằng chứng từ văn bản)* → *kết luận (khẳng định kết quả, ý nghĩa)*.
- Nhớ lại các yêu cầu về cách thể hiện: trình bày mạch lạc, có phương tiện hỗ trợ (sơ đồ, bảng, slide, trích dẫn), ngôn ngữ nói kết hợp phi ngôn ngữ (giọng điệu, ánh mắt, cử chỉ).
- Việc này giúp người nghe biết *trông đợi điều gì* và dễ dàng theo dõi, đánh giá được bài thuyết trình.
b) Đọc kĩ văn bản và tài liệu liên quan
- Đọc lại lớp chèo *Xúy Vân giả dại* cùng các tài liệu bàn về *lời thoại trong kịch bản chèo* (đặc trưng ngôn ngữ chèo: nói lệch, hát, lời thoại mang tính tự bộc lộ, tính trữ tình và kịch tính…).
- Nhờ đó, khi nghe thuyết trình, người nghe đủ nền tảng để *theo kịp, kiểm chứng* các nhận định của người báo cáo, phát hiện chỗ hợp lí hoặc chưa thuyết phục.
c) Hình thành trước những nhận định khái quát về nhân vật Xúy Vân
- Tự rút ra cách hiểu của mình về *tính cách* (khát khao hạnh phúc, mâu thuẫn giằng xé, vừa đáng thương vừa đáng trách) và *hành động* (giả dại) của Xúy Vân.
- Có quan điểm riêng để *đối chiếu* với quan điểm người thuyết trình → cuộc trao đổi sẽ sâu sắc, có đối thoại chứ không nghe một chiều.
d) Đánh dấu những lời thoại cần đặc biệt chú ý
- Chép ra giấy (hoặc ghi nhớ) những câu nói lệch, câu hát điên của Xúy Vân thể hiện rõ nhất tâm trạng và tính cách (ví dụ các lời bộc lộ nỗi cô đơn, sự ân hận, khát vọng bị dồn nén…).
- Khi nghe, người nghe dễ *bám vào dẫn chứng cụ thể* để kiểm tra lập luận của người báo cáo và nêu phản hồi chính xác.
e) Chuẩn bị trước một số câu hỏi để trao đổi với người thuyết trình
Dự kiến các câu hỏi xoay quanh trọng tâm đề tài (chức năng của lời thoại trong chèo), chẳng hạn:
- Các luận điểm cốt lõi của bài nghiên cứu là gì?
- Sự thống nhất giữa *chức năng biểu hiện tính cách* và *chức năng biểu hiện hành động* của lời thoại trong chèo đã được bạn chú ý như thế nào?
- Bạn đã lí giải nguyên nhân tạo nên các đặc điểm của lời thoại trong chèo ra sao (do đặc trưng thể loại, do hoàn cảnh diễn xướng dân gian…)?
Việc chuẩn bị câu hỏi giúp phần phản hồi *tập trung, đúng trọng tâm*, thể hiện thái độ lắng nghe tích cực và tinh thần xây dựng.
Lưu ý chung về tâm thế nghe: giữ thái độ tôn trọng, chăm chú; vừa nghe vừa ghi tóm tắt các luận điểm, dẫn chứng chính; ghi nhanh chỗ đồng tình và chỗ còn băn khoăn để khi phản hồi vừa khẳng định ưu điểm, vừa nêu câu hỏi / góp ý trên tinh thần đối thoại, lịch sự.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.