Giải Bài tập 1 trang 31 SBT Ngữ văn 7
Đề bài
NGỮ LIỆU: "Dế Mèn phiêu lưu kí" là thiên đồng thoại xuất sắc nhất của Tô Hoài. Tác phẩm kể về cuộc phiêu lưu đầy hấp dẫn, thú vị, li kì của Dế Mèn qua nhiều vùng đất của các loài vật khác nhau. Nhân vật Dế Mèn đã được miêu tả rõ nét cả về ngoại hình và tính cách trong đoạn trích "Bài học đường đời đầu tiên".
Ngay phần mở đầu đoạn trích, Tô Hoài đã vẽ nên bức chân dung về một chàng dế khoẻ mạnh, cường tráng, trẻ trung, đầy sức sống. Câu chuyện được kể theo ngôi thứ nhất, qua lời của nhân vật Dế Mèn. Dế Mèn tự hào giới thiệu về mình: "Bởi tôi ăn uống điều độ và làm việc có chừng mực nên tôi chóng lớn lắm. Chẳng bao lâu, tôi đã trở thành một chàng dế thanh niên cường tráng". Nhưng chính vì sự tự hào và tự tin thái quá đó mà Dế Mèn trở nên kiêu căng, tự phụ về vẻ đẹp và sức mạnh của mình. Dế Mèn thường xuyên cà khịa, chọc ghẹo tất cả bà con trong xóm. Dế Mèn tưởng mình là tay ghê gớm, có thể sắp đứng đầu thiên hạ rồi. Nhà văn đã miêu tả khá kĩ và tinh tế hầu hết các bộ phận chính của
Đọc bài văn phân tích nhân vật sau đây và rút ra dàn ý cần có để viết được bài văn này:
Bài thơ kết thúc bằng việc nhắc đến những điệu ca Huế. Cách kết thúc ấy gợi cho em cảm nhận gì về vẻ đẹp tâm hồn của nhà thơ?
Gợi ý trả lời
Yêu cầu: Đọc bài văn phân tích nhân vật Dế Mèn (đoạn trích *Bài học đường đời đầu tiên* – Tô Hoài) và rút ra dàn ý cần có để viết được một bài văn phân tích đặc điểm nhân vật trong tác phẩm văn học.
*(Lưu ý: câu hỏi xen vào về "những điệu ca Huế" thuộc một bài khác, không liên quan đến ngữ liệu Dế Mèn nên không giải ở đây.)*
Từ bài văn mẫu, ta thấy người viết đã triển khai theo đúng bố cục 3 phần của bài văn phân tích đặc điểm nhân vật. Dàn ý rút ra như sau:
a) Mở bài
- Giới thiệu tác phẩm *Dế Mèn phiêu lưu kí* và tác giả Tô Hoài ("thiên đồng thoại xuất sắc nhất").
- Giới thiệu nhân vật cần phân tích: Dế Mèn trong đoạn trích *Bài học đường đời đầu tiên*.
- Nêu ấn tượng/ khái quát ban đầu về nhân vật (một chàng dế được miêu tả rõ nét cả ngoại hình và tính cách).
b) Thân bài (lần lượt làm rõ các đặc điểm, mỗi đặc điểm có lí lẽ + bằng chứng lấy từ tác phẩm)
- *Giới thiệu khái quát:* nêu ngôi kể (ngôi thứ nhất – Dế Mèn tự kể), từ đó nhân vật hiện lên chân thực, tự nhiên.
- *Phân tích đặc điểm ngoại hình:* một chàng dế khoẻ mạnh, cường tráng, trẻ trung, đầy sức sống; dẫn chứng việc nhà văn miêu tả kĩ, tinh tế từng bộ phận (đôi càng, đôi cánh, cái đầu, sợi râu, hàm răng…).
- *Phân tích đặc điểm tính cách:*
+ Tự hào, tự tin về vẻ đẹp và sức mạnh của mình (lời tự giới thiệu: "Bởi tôi ăn uống điều độ… chàng dế thanh niên cường tráng").
+ Nhưng vì tự tin thái quá nên trở nên kiêu căng, tự phụ, hung hăng, xốc nổi: cà khịa, chọc ghẹo bà con trong xóm; tưởng mình "ghê gớm", sắp "đứng đầu thiên hạ".
+ (Nếu phân tích trọn đoạn trích) thói hung hăng, coi thường người khác dẫn đến hậu quả và bài học đường đời đầu tiên.
- *Nghệ thuật xây dựng nhân vật:* nghệ thuật miêu tả tinh tế, biện pháp nhân hoá, ngôn ngữ sinh động, kết hợp kể với tả và bộc lộ cảm xúc.
c) Kết bài
- Khái quát lại đặc điểm nổi bật của nhân vật Dế Mèn.
- Nêu ý nghĩa/ bài học mà nhân vật gợi ra và tình cảm, suy nghĩ của người viết.
→ Như vậy, muốn viết được bài văn phân tích nhân vật, cần đảm bảo: giới thiệu nhân vật – phân tích lần lượt từng đặc điểm (ngoại hình, tính cách) có lí lẽ và bằng chứng – chỉ ra nghệ thuật khắc hoạ – đánh giá, nêu cảm nghĩ, trình bày theo bố cục ba phần Mở – Thân – Kết.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.