Giải Bài tập 1 trang 63 SBT Ngữ văn 7
Đề bài
Các văn bản đọc mở rộng ở bài tập này đều có dung lượng nhỏ và dễ tìm kiếm. Em có thể tìm được rất nhiều câu tục ngữ, truyện ngụ ngôn trên in-tơ-nét. Dĩ nhiên, sách, báo in cũng là nguồn cung cấp văn bản đọc mà em nên khai thác.
Tục ngữ và thành ngữ có nhiều điểm tương đồng, có thể gây lẫn lộn. Vì vậy, khi đọc tục ngữ, em cần nhận biết được đó có phải là tục ngữ không hay chỉ là thành ngữ. Trong hầu hết các trường hợp, tục ngữ và thành ngữ phân biệt rõ với nhau ở đặc điểm cấu tạo: thành ngữ chỉ là một cụm từ (con ông cháu cha, chia ngọt sẻ bùi, mẹ tròn con vuông,…), còn tục ngữ là một câu (Con hơn cha là nhà có phúc; Nắng tốt dưa mưa tốt lúa; Chó treo mèo đậy;…). Đôi khi, có những trường hợp một đơn vị ngôn từ có thể được coi là tục ngữ hoặc thành ngữ tuỳ theo nghĩa mà chúng ta diễn giải, ví dụ: trong ấm ngoài êm (tục ngữ: trong có ấm thì ngoài mới êm; thành ngữ: trong và ngoài đều êm ấm); an cư lạc nghiệp (tục ngữ: có nơi ăn chốn ở ổn định thì mới yên tâm làm ăn; thành ngữ: nơi ăn chốn ở ổn định và công việc vui vẻ, đáng hài lòng). Em nên phân chia các câu tục ngữ tìm được theo nhóm dựa vào chủ đề như: tục ngữ thể hiện kinh nghiệm về thời tiết, tục ngữ thể hiện kinh nghiệm về lao động sản xuất, tục ngữ thể hiện kinh nghiệm về đời sống xã hội,… Chú ý: Tục ngữ thường cô đúc, ngắn gọn nên quan hệ ý nghĩa và ngữ pháp giữa các từ trong câu nhiều khi không tường minh như câu nói thông thường, vì vậy người đọc cần vận dụng nhiều kiến thức, kinh nghiệm cuộc sống để hiểu. Việc tra cứu các tài liệu tham khảo trong nhiều trường hợp là hết sức cần thiết vì suy đoán nghĩa của tục ngữ trên cơ sở nghĩa của các từ cấu tạo nên nó có thể dẫn đến những hiểu lầm đáng tiếc.
Đối với truyện ngụ ngôn, trước hết cần lưu ý, thể loại truyện này cũng thường có nhân vật là loài vật, đồ vật tương tự nhân vật trong truyện đồng thoại. Tuy vậy, khác với truyện đồng thoại, truyện ngụ ngôn thường ngắn hơn, cốt truyện và nhân vật đơn giản hơn, thể hiện rõ hơn những tư tưởng, đạo lí hay bài học cuộc sống mà truyện muốn chuyển tải đến người tiếp nhận. Khi đọc, em cần chú ý về chủ đề, cốt truyện, nhân vật, tình huống của truyện
Gợi ý trả lời
Bài tập 1 (trang 64) – Đọc mở rộng
Đây là bài tập thực hành đọc mở rộng, yêu cầu em tự tìm và đọc các câu tục ngữ cùng truyện ngụ ngôn rồi sắp xếp, ghi chép lại. Dưới đây là cách thực hiện và một số kết quả mẫu đúng theo hướng dẫn của SGK/SBT.
1. Phân biệt tục ngữ với thành ngữ khi sưu tầm
Dựa vào đặc điểm cấu tạo đã nêu trong đề:
- *Thành ngữ* chỉ là một cụm từ, chưa diễn đạt trọn một ý trọn vẹn: con ông cháu cha, chia ngọt sẻ bùi, mẹ tròn con vuông, nước đổ lá khoai, chó cắn áo rách,…
- *Tục ngữ* là một câu hoàn chỉnh, thường đúc kết một kinh nghiệm, một bài học: Con hơn cha là nhà có phúc; Chó treo mèo đậy; Uống nước nhớ nguồn;…
Khi gặp đơn vị khó phân biệt (trong ấm ngoài êm, an cư lạc nghiệp…), em dựa vào cách diễn giải nghĩa để xếp loại và nên tra thêm tài liệu để tránh hiểu lầm.
2. Sưu tầm và chia nhóm tục ngữ theo chủ đề
- *Kinh nghiệm về thời tiết:* Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa; Ráng mỡ gà, có nhà thì giữ; Trăng quầng trời hạn, trăng tán trời mưa; Tháng Bảy kiến bò, chỉ lo lại lụt.
- *Kinh nghiệm về lao động sản xuất:* Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống; Nhất thì, nhì thục; Tấc đất tấc vàng; Nắng tốt dưa, mưa tốt lúa.
- *Kinh nghiệm về đời sống xã hội, con người:* Ăn quả nhớ kẻ trồng cây; Đói cho sạch, rách cho thơm; Thương người như thể thương thân; Học thầy không tày học bạn; Một mặt người bằng mười mặt của.
Với mỗi câu, em ghi lại nghĩa của câu và, nếu cần, tra tài liệu tham khảo để hiểu đúng (vì tục ngữ cô đúc, quan hệ ý nghĩa giữa các từ không phải lúc nào cũng tường minh).
3. Sưu tầm và đọc truyện ngụ ngôn
Chọn một vài truyện ngụ ngôn ngắn (ví dụ: *Thầy bói xem voi, Ếch ngồi đáy giếng, Đẽo cày giữa đường, Chân – Tay – Tai – Mắt – Miệng, Con cáo và chùm nho, Rùa và thỏ,…*). Khi đọc mỗi truyện, em ghi lại theo bốn yếu tố mà đề lưu ý:
- Chủ đề / bài học: truyện muốn khuyên điều gì (ví dụ *Ếch ngồi đáy giếng* → chớ huênh hoang, hiểu biết hạn hẹp mà chủ quan thì chuốc hoạ).
- Cốt truyện: chuỗi sự việc chính, thường ngắn và đơn giản.
- Nhân vật: thường là loài vật, đồ vật được nhân hoá, tính cách đơn giản, làm nổi bật bài học.
- Tình huống: hoàn cảnh đặc biệt làm bật ra ý nghĩa, bài học của truyện.
4. Trình bày sản phẩm đọc mở rộng
Em lập một cuốn sổ (hoặc phiếu) ghi: các câu tục ngữ đã chia nhóm kèm nghĩa; tên truyện ngụ ngôn đã đọc kèm phần ghi chép về chủ đề, cốt truyện, nhân vật, tình huống; ghi rõ nguồn (sách, báo in hoặc in-tơ-nét). Nhớ ưu tiên và đối chiếu với sách, báo in để bảo đảm độ tin cậy của văn bản.
Lưu ý: đề có thể thiếu phần cuối (chạy sang trang)
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.