Giải Bài tập 2 - câu 3 trang 11 SBT Ngữ văn 7
Đề bài
NGỮ LIỆU: Tiếng ve bùng lên
Cồn cào như lửa
Tiếng ve màu đỏ
Cháy trong vòm cây
[…] Tiếng ve thức giấc
Long lanh ánh ngày
Tiếng ve toả chậm
Mùi hoa ngất say
Tiếng ve loáng thoáng
Đuôi sóc chuyền cây
Tiếng ve dai dẳng
Cưa ngang rừng dày
Tiếng ve xanh ngát
Trầm trầm mây bay
Tiếng ve loá mắt
Tràng tranh nắng đầy
Tiếng ve trên cao
Oà như thác đổ
Tiếng ve len lỏi
Suối chảy một mình
Giai điệu thành hình
Qua từng âm sắc
Tiếng ve nín bặt
Trái tim tiếp lời.
(Thanh Thảo, Dấu chân qua trảng cỏ, NXB Hội Nhà văn, Hà Nội, 2015, tr. 67 – 69)
Em hãy nêu một số biện pháp tu từ được dùng để miêu tả tiếng ve và tác dụng của các biện pháp tu từ đó.
Gợi ý trả lời
Nhận xét chung: Để miêu tả tiếng ve, tác giả Thanh Thảo đã sử dụng nhiều biện pháp tu từ. Có thể nêu một số biện pháp tiêu biểu sau:
a) Điệp ngữ (phép điệp)
- Cụm từ "Tiếng ve" được lặp đi lặp lại ở đầu rất nhiều dòng thơ: *Tiếng ve bùng lên, Tiếng ve màu đỏ, Tiếng ve thức giấc, Tiếng ve toả chậm, Tiếng ve loáng thoáng, Tiếng ve dai dẳng, Tiếng ve xanh ngát, Tiếng ve loá mắt, Tiếng ve trên cao, Tiếng ve len lỏi, Tiếng ve nín bặt...*
- Tác dụng: nhấn mạnh, tô đậm âm thanh tiếng ve vang lên khắp không gian; tạo nhịp điệu dồn dập, liên tục cho bài thơ, khiến tiếng ve như ngân nga, lan toả không ngớt, trở thành âm thanh chủ đạo của mùa hè.
b) Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác
- Tiếng ve vốn là âm thanh (cảm nhận bằng thính giác) nhưng được miêu tả bằng màu sắc, hình ảnh (thị giác) và mùi hương (khứu giác): *Tiếng ve màu đỏ / Cháy trong vòm cây*; *Tiếng ve xanh ngát*; *Tiếng ve loá mắt*; *Tiếng ve toả chậm / Mùi hoa ngất say*.
- Tác dụng: làm cho tiếng ve trở nên sinh động, cụ thể, có thể "nhìn thấy", "ngửi thấy"; gợi cảm nhận phong phú, mới mẻ, giúp người đọc hình dung tiếng ve gắn liền với sắc màu rực rỡ và hương vị của mùa hè, thể hiện sự tinh tế trong cảm nhận của nhà thơ.
c) So sánh
- *Tiếng ve bùng lên / Cồn cào như lửa*; *Tiếng ve trên cao / Oà như thác đổ*.
- Tác dụng: cụ thể hoá, làm nổi bật âm thanh tiếng ve lúc mạnh mẽ, dữ dội, rộn rã (như lửa, như thác đổ); gợi sức sống mãnh liệt, sôi nổi của tiếng ve và của mùa hè.
d) Nhân hoá
- Tiếng ve được gán cho những hành động, trạng thái của con người: *Tiếng ve thức giấc*; *Tiếng ve nín bặt*; và *Trái tim tiếp lời*.
- Tác dụng: khiến tiếng ve trở nên gần gũi, sống động như một sinh thể có hồn, có cảm xúc; tiếng ve như biết thức, biết ngừng, hoà vào tâm hồn, nhịp đập trái tim con người, làm cho bức tranh mùa hè thêm sinh động và giàu tình cảm.
Kết luận: Nhờ kết hợp nhiều biện pháp tu từ (điệp ngữ, ẩn dụ chuyển đổi cảm giác, so sánh, nhân hoá), nhà thơ đã khắc hoạ tiếng ve một cách sinh động, nhiều màu sắc, âm thanh và cảm xúc, thể hiện tình yêu thiên nhiên và tâm hồn tinh tế, nhạy cảm của tác giả.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.