Sách bài tập Ngữ văn 7 Tập hai

Giải Bài tập 4 trang 30 SBT Ngữ văn 7

Bài 9. Hòa điệu với tự nhiên   Gợi ý trả lời

Đề bài

Đọc lại văn bản Thuỷ tiên tháng Một (từ Như Giôn Hô-đơ-rơn đến "sự rối loạn khí hậu toàn cầu") trong SGK (tr. 80) và trả lời các câu hỏi:
1. Nêu khái quát nội dung chính của đoạn trích.
2. Theo những gợi ý của tác giả trong đoạn trích và dựa vào hiểu biết của em, hãy nêu thêm những bằng chứng khác nhằm làm sáng tỏ vấn đề "sự rối loạn của khí hậu toàn cầu" hiện nay.
3. Chỉ ra những thao tác đã được tác giả sử dụng để làm tăng tính thuyết phục của ý kiến do mình đưa ra.
4. Căn cứ vào những gì đã thể hiện trong đoạn trích, hãy nêu nhận xét của em về tác dụng của việc phân tích thông tin trong một văn bản thông tin.
5. Theo em, những cụm từ nào trong đoạn trích có thể được xem là thuật ngữ? Vì sao em xác định như vậy?
(văn bản: Thuỷ tiên tháng Một (Thô-mát L. Phrít-man))

Gợi ý trả lời

## Bài tập 4 (trang 31) — Văn bản *Thuỷ tiên tháng Một* (Thô-mát L. Phrít-man)

1. Khái quát nội dung chính của đoạn trích

Đoạn trích (từ chỗ dẫn lời Giôn Hô-đơ-rơn đến cụm "sự rối loạn khí hậu toàn cầu") nêu và lí giải một cách gọi mới, chính xác hơn cho hiện tượng mà lâu nay ta quen gọi là "sự nóng lên của Trái Đất". Theo tác giả, cách gọi "sự nóng lên" dễ gây hiểu lầm vì nó khiến người ta tưởng rằng mọi nơi chỉ đơn thuần ấm dần lên một cách hiền hoà, đều đặn. Thực chất, biến đổi khí hậu biểu hiện ở sự bất thường, cực đoan và khó lường của thời tiết: nơi thì nắng nóng, hạn hán gay gắt, nơi lại mưa bão, tuyết rơi dữ dội trái mùa. Vì vậy, tác giả tán thành cách gọi của Hô-đơn-rơn — "sự rối loạn khí hậu toàn cầu" — vì nó phản ánh đúng bản chất mất cân bằng, đảo lộn của khí hậu hiện nay.

> *Tóm lại:* Đoạn trích bàn về việc gọi tên đúng bản chất hiện tượng biến đổi khí hậu — đó là sự rối loạn chứ không chỉ là sự nóng lên — của khí hậu toàn cầu.

2. Nêu thêm những bằng chứng khác làm sáng tỏ "sự rối loạn của khí hậu toàn cầu"

Dựa theo gợi ý của tác giả và hiểu biết thực tế, có thể bổ sung các bằng chứng:

- a) Các đợt nắng nóng và hạn hán kỉ lục: nhiều mùa hè gần đây nền nhiệt vượt ngưỡng lịch sử, sông hồ cạn kiệt, cháy rừng lan rộng ở nhiều châu lục.
-

b) Mưa bão, lũ lụt cực đoan, trái mùa: bão mạnh hơn, xuất hiện dày hơn; mưa lớn bất thường gây ngập lụt, sạt lở ở cả những vùng vốn ít mưa.
-

c) Rét đậm, tuyết rơi bất thường ở những nơi hiếm khi có: trong khi Trái Đất được cho là "nóng lên" thì nhiều vùng lại hứng chịu những đợt lạnh kỉ lục — đúng kiểu "rối loạn".
-

d) Băng ở hai cực và các đỉnh núi tan nhanh, khiến mực nước biển dâng, đe doạ các vùng ven biển và hải đảo.
-

e) Thiên tai diễn biến thất thường về thời điểm và cường độ: mùa mưa, mùa khô đến sớm hoặc muộn thất thường; thời tiết "sáng nắng chiều mưa", nóng – lạnh đột ngột ảnh hưởng tới mùa màng và sức khoẻ con người.

Những hiện tượng trái ngược nhau (nơi quá nóng, nơi quá lạnh; nơi hạn, nơi lụt) cùng xảy ra chính là minh chứng cho tính chất rối loạn, mất cân bằng của khí hậu.

3. Những thao tác tác giả dùng để tăng tính thuyết phục

- a) Trích dẫn ý kiến của chuyên gia (Giôn Hô-đơn-rơn, Hiệp hội Nghiên cứu vì sự Tiến bộ của Khoa học Mỹ): mượn uy tín của người có chuyên môn để làm chỗ dựa đáng tin cho quan điểm của mình.
-

b) Giải thích, phân tích khái niệm: chỉ rõ vì sao cách gọi "sự nóng lên của Trái Đất" chưa chính xác, dễ gây hiểu nhầm, rồi làm sáng tỏ bản chất của hiện tượng.
-

c) So sánh, đối chiếu hai cách gọi ("sự nóng lên" ↔ "sự rối loạn khí hậu") để người đọc thấy cách gọi nào phản ánh đúng thực tế hơn.
-

d) Nêu dẫn chứng, hiện tượng thực tế (nắng nóng, bão tuyết, thời tiết cực đoan) để minh hoạ, khiến lí lẽ trở nên cụ thể, xác thực.
-

e) Lập luận chặt chẽ theo trình tự: nêu vấn đề → phản bác cách hiểu quen thuộc → đưa cách gọi mới → chứng minh cách gọi mới hợp lí hơn.

Sự kết hợp giữa lí lẽ (phân tích, so sánh) và bằng chứng (số liệu, hiện tượng, lời chuyên gia) làm cho ý kiến của tác giả giàu sức thuyết phục.

4. Nhận xét về tác dụng của việc phân tích thông tin trong một văn bản thông tin

Việc phân tích thông tin có vai trò rất quan trọng:

- a) Giúp người đọc hiểu đúng bản chất vấn đề: như trong đoạn trích, nhờ phân tích mà ta hiểu biến đổi khí hậu không chỉ là "nóng lên" mà là "rối loạn", tránh được cách hiểu phiến diện, sai lệch.
-

b) Làm cho thông tin trở nên rõ ràng, mạch lạc, có chiều sâu: thông tin không bị nêu ra một cách khô khan, rời rạc mà được lí giải nguyên nhân – kết quả, có hệ thống.
-

c) Tăng sức thuyết phục và độ tin cậy: phân tích gắn với lí lẽ và bằng chứng khiến người đọc tin và dễ đồng tình với vấn đề được nêu.
-

d) Khơi gợi nhận thức và thái độ đúng đắn: từ chỗ hiểu đúng, người đọc có ý thức, hành động phù hợp (ở đây là quan tâm, chung tay ứng phó với biến đổi khí hậu).

> Như vậy, phân tích thông tin biến một văn bản thông tin từ chỗ chỉ *cung cấp* dữ kiện thành chỗ *giúp người đọc hiểu và suy ngẫm* về dữ kiện ấy.

5. Những cụm từ có thể xem là thuật ngữ. Vì sao?

Có thể xem các cụm từ sau là thuật ngữ:

- "sự nóng lên của Trái Đất" (sự nóng lên toàn cầu)
- "sự rối loạn khí hậu toàn cầu" (sự bất thường của khí hậu toàn cầu)
- "biến đổi khí hậu", "khí hậu", "thời tiết" (những khái niệm chuyên ngành khí tượng – môi trường được dùng trong đoạn)

Vì sao xác định như vậy:

- a) Đây là những cụm từ biểu thị khái niệm khoa học thuộc lĩnh vực khí hậu, môi trường — tức là có nội dung chuyên môn xác định, chứ không phải từ ngữ dùng thông thường.
-

b) Mỗi cụm từ chỉ có một nghĩa, mang tính chính xác, không gợi nhiều sắc thái biểu cảm như từ ngữ đời thường; chúng được dùng thống nhất trong ngành khoa học tương ứng.
-

c) Chúng xuất hiện trong văn bản thông tin khoa học và được chính tác giả bàn luận, cân nhắc để gọi tên hiện tượng cho chính xác — đặc điểm tiêu biểu của thuật ngữ.

→ Đó là những tiêu chí giúp phân biệt thuật ngữ với từ ngữ thông thường (tính khái niệm, tính chính xác, tính một nghĩa trong một lĩnh vực).

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.