Giải Bài tập 3 trang 50 SBT Ngữ văn 8
Đề bài
Em viết bài văn dựa trên kết quả thực hiện bài tập 7 (phần Đọc hiểu và Thực hành tiếng Việt).
Gợi ý trả lời
## Phân tích bài thơ "Thu điếu" (Câu cá mùa thu) – Nguyễn Khuyến
*(Bài văn viết dựa trên kết quả phân tích bài thơ thất ngôn bát cú Đường luật ở phần Đọc hiểu – Thực hành tiếng Việt, Bài 2 "Vẻ đẹp cổ điển".)*
### Mở bài
Nguyễn Khuyến được mệnh danh là "nhà thơ của làng cảnh Việt Nam". Trong chùm ba bài thơ thu nổi tiếng (*Thu điếu, Thu ẩm, Thu vịnh*), bài "Thu điếu" (Câu cá mùa thu) là một trong những thi phẩm tiêu biểu nhất. Bằng thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật cô đọng, bài thơ đã vẽ nên một bức tranh mùa thu trong trẻo, tĩnh lặng mang đậm hồn quê đồng bằng Bắc Bộ, đồng thời kín đáo bộc lộ tâm sự của một nhà nho yêu nước trước thời cuộc.
### Thân bài
a) Khái quát về tác phẩm và bố cục
Bài thơ viết theo thể thất ngôn bát cú Đường luật: tám câu, mỗi câu bảy chữ, gieo vần chân ở các câu 1, 2, 4, 6, 8 (vần "eo" – *veo, teo, vèo, teo, bèo*), có phép đối chặt chẽ ở hai cặp câu thực và luận. Có thể phân tích theo bố cục đề – thực – luận – kết, nhưng nổi bật hơn cả là mạch triển khai: cảnh thu (sáu câu đầu) và tình thu (hai câu cuối).
b) Bức tranh cảnh thu trong trẻo, tĩnh lặng
Hai câu đề mở ra một không gian thu đặc trưng của làng quê:
> *Ao thu lạnh lẽo nước trong veo,*
> *Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo.*
Không gian được thu nhỏ vào một chiếc ao làng – hình ảnh rất quen thuộc của đồng bằng Bắc Bộ. Các từ láy *"lạnh lẽo", "trong veo", "tẻo teo"* gợi cái se lạnh, trong suốt của nước thu và sự nhỏ bé, cô đơn của chiếc thuyền câu. Cảnh vật hiện lên thanh sơ, dịu nhẹ.
Hai câu thực và hai câu luận tiếp tục mở rộng bức tranh bằng những nét vẽ tinh tế và nghệ thuật đối:
> *Sóng biếc theo làn hơi gợn tí,*
> *Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo.*
> *Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt,*
> *Ngõ trúc quanh co khách vắng teo.*
Màu sắc hài hòa, thanh nhã: *"sóng biếc", "lá vàng", "trời xanh ngắt"* – những gam màu đặc trưng của mùa thu Việt Nam. Chuyển động trong cảnh đều rất khẽ: sóng chỉ "hơi gợn tí", lá chỉ "khẽ đưa vèo", mây "lơ lửng". Đặc biệt, nhà thơ dùng nghệ thuật lấy động tả tĩnh: chính những chuyển động nhỏ bé ấy càng tô đậm sự tĩnh lặng tuyệt đối của không gian. Hình ảnh "ngõ trúc quanh co khách vắng teo" gợi sự vắng vẻ, u tịch của làng quê.
c) Tâm trạng, tình thu của thi nhân
Hai câu kết trở về với hình ảnh con người:
> *Tựa gối buông cần lâu chẳng được,*
> *Cá đâu đớp động dưới chân bèo.*
Nhan đề là "câu cá" nhưng thực chất nhà thơ không chú tâm vào việc câu. Tư thế "tựa gối buông cần", "lâu chẳng được" cho thấy một tâm thế trầm tư, suy ngẫm. Âm thanh "cá đâu đớp động" mơ hồ càng làm nổi bật cái tĩnh lặng của cảnh và cái cô đơn, u hoài trong lòng người. Qua đó, ta cảm nhận được tấm lòng của Nguyễn Khuyến: một nhà nho tài năng chọn cách cáo quan về ở ẩn, mang nỗi niềm trăn trở, u uẩn trước cảnh nước mất nhà tan, không thể dửng dưng vui thú điền viên.
d) Đánh giá nghệ thuật
Bài thơ thể hiện tài năng bậc thầy của Nguyễn Khuyến: ngôn ngữ giản dị, trong sáng, thuần Việt; hệ thống từ láy và vần "eo" độc đáo tạo cảm giác thu nhỏ, tĩnh lặng; nghệ thuật tả cảnh ngụ tình, lấy động tả tĩnh điêu luyện. Bài thơ vừa mang vẻ đẹp cổ điển của thơ Đường luật, vừa đậm đà hồn quê, màu sắc dân tộc.
### Kết bài
"Thu điếu" là một bức tranh thu đẹp và tình quê đằm thắm, đồng thời là tiếng lòng kín đáo của một nhân cách thanh cao. Qua bài thơ, Nguyễn Khuyến không chỉ cho thấy tình yêu thiên nhiên, quê hương tha thiết mà còn gửi gắm nỗi niềm thời thế của một nhà nho yêu nước. Thi phẩm xứng đáng là viên ngọc quý trong nền thơ ca cổ điển Việt Nam.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.