Giải Bài tập 3, câu 1 trang 85 SBT Ngữ văn 8
Đề bài
Kịch thường được chia thành các hồi. Căn cứ vào chỉ dẫn hồi, lớp kịch của đoạn trích này, em sẽ dễ dàng nhận ra đoạn này nằm ở Hồi thứ nhất, Lớp II, sự việc trong đoạn trích xảy ra trước sự việc trong đoạn trích ở SGK (tr. 101 – 105).
Bài tập này yêu cầu lập dàn ý cho bài văn nghị luận trình bày suy nghĩ về một vấn đề đời sống. Trước hết em cần hiểu nghĩa tường minh và nghĩa hàm ẩn của câu tục ngữ "Trâu buộc ghét trâu ăn." thì mới xác định được thói xấu được nói đến. Trâu buộc là trâu bị buộc một chỗ, không được ăn, hoặc việc ăn bị phụ thuộc (cho mới được ăn). Trâu ăn là trâu được cho ăn, không bị bó buộc, được hưởng lợi. Nghĩa hàm ẩn của câu này chỉ thói đố kị, ghen ghét khi thấy người khác cùng địa vị như mình nhưng có quyền lợi hoặc được sung sướng hơn mình.
Em lập dàn ý theo gợi ý sau:
– Giải thích câu tục ngữ để xác định đúng thói xấu được nói đến (đố kị).
– Trình bày ý kiến về thói đố kị; chỉ ra những biểu hiện của thói đố kị trong đời sống; phân tích tác hại của thói đố kị.
– Nêu những ý kiến khác với ý kiến của em (giả định) về thói đố kị, hoặc có thể bàn rộng ra những tình huống khác nhau làm con người nảy sinh thói đố kị, từ đó khẳng định ý kiến của mình.
(văn bản: Ông Giuốc-đanh mặc lễ phục (trích Trưởng giả học làm sang) – Mô-li-e)
Gợi ý trả lời
Đề: Lập dàn ý cho bài văn nghị luận trình bày suy nghĩ về vấn đề đời sống gợi ra từ câu tục ngữ "Trâu buộc ghét trâu ăn."
Bước 1. Xác định vấn đề nghị luận
- Nghĩa tường minh: *trâu buộc* là con trâu bị buộc một chỗ, không được (hoặc bị hạn chế) ăn; *trâu ăn* là con trâu được thả, được ăn no, được hưởng lợi. Con trâu bị buộc nhìn con trâu được ăn mà sinh ra ghét.
- Nghĩa hàm ẩn: mượn chuyện con trâu để nói chuyện con người → chỉ thói đố kị, ghen ghét khi thấy người khác cùng hoàn cảnh, cùng địa vị với mình nhưng lại có quyền lợi hơn, sung sướng hơn, thành đạt hơn mình.
- Vậy thói xấu cần bàn là thói đố kị.
Bước 2. Lập dàn ý
a) Mở bài
- Dẫn dắt từ câu tục ngữ "Trâu buộc ghét trâu ăn.".
- Nêu vấn đề cần bàn: câu tục ngữ phê phán thói đố kị, ghen ghét trong đời sống con người.
- Nêu khái quát thái độ, suy nghĩ của người viết: đố kị là một thói xấu cần nhận diện và loại bỏ.
b) Thân bài
*b.1. Giải thích để xác định đúng vấn đề*
- Giải thích nghĩa đen và nghĩa bóng của câu tục ngữ (như Bước 1).
- Chốt: thói xấu được nói đến là thói đố kị – lòng ghen ghét, khó chịu trước thành công, may mắn hay quyền lợi của người khác.
*b.2. Trình bày ý kiến về thói đố kị*
- Biểu hiện của thói đố kị trong đời sống:
+ Khó chịu, bực bội khi bạn bè học giỏi hơn, được khen ngợi hơn mình.
+ Ghen ghét khi đồng nghiệp được thăng tiến, được hưởng quyền lợi hơn mình.
+ Nói xấu, hạ thấp, bịa đặt để làm giảm uy tín, thành tích của người khác.
+ Không vui trước niềm vui, thành công của người xung quanh; thầm mong họ thất bại.
- Tác hại của thói đố kị:
+ Với bản thân người đố kị: tâm hồn luôn nặng nề, bất an, mất đi niềm vui sống; không tập trung phấn đấu mà chỉ chăm chăm so bì, dần thui chột, không tiến bộ; đánh mất lòng tốt, bị mọi người xa lánh.
+ Với người khác và cộng đồng: gây mất đoàn kết, chia rẽ tình bạn, tình đồng nghiệp; kìm hãm sự phát triển chung, tạo môi trường sống ganh ghét, thiếu lành mạnh.
*b.3. Mở rộng, trao đổi*
- Nêu ý kiến khác (giả định): có người cho rằng đố kị cũng có mặt tích cực, tạo "động lực" để cố gắng hơn người.
- Trao đổi lại: đó thực chất là lẫn lộn giữa *đố kị* với *thi đua, phấn đấu lành mạnh*. Cần phân biệt:
+ Phấn đấu, thi đua: lấy người giỏi làm tấm gương để tự hoàn thiện, cùng tiến bộ → đáng quý.
+ Đố kị: muốn người khác thua kém, thất bại để mình hơn → tiêu cực, đáng phê phán.
- Bàn rộng: nhiều tình huống dễ làm nảy sinh đố kị (hơn thua điểm số, địa vị, tiền bạc, tình cảm…). Vì vậy mỗi người cần rèn lòng độ lượng, biết mừng cho thành công của người khác và tự nỗ lực vươn lên bằng chính năng lực của mình.
c) Kết bài
- Khẳng định lại: đố kị là thói xấu cần tránh; câu tục ngữ "Trâu buộc ghét trâu ăn." là lời nhắc nhở sâu sắc.
- Rút ra bài học, liên hệ bản thân: sống chân thành, bao dung, lấy sự nỗ lực của chính mình làm cách vượt lên, thay vì ghen ghét người khác.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.