Giải Bài 5.1 trang 68 SBT Ngữ văn 8
Đề bài
Văn bản Nắng mới – sự thành thực của một tâm hồn giàu mơ mộng bàn về cảm xúc, tâm trạng của nhân vật trữ tình, đồng thời phân tích vẻ đẹp nghệ thuật của bài thơ (cấu tứ, ngôn ngữ, hình ảnh).
(văn bản: Nắng mới – sự thành thực của một tâm hồn giàu mơ mộng (viết về bài thơ Nắng mới của Lưu Trọng Lư))
Gợi ý trả lời
a) Cảm xúc, tâm trạng của nhân vật trữ tình trong bài thơ *Nắng mới*
Văn bản nghị luận chỉ ra rằng bao trùm bài thơ là một nỗi buồn và niềm hoài niệm thành thực, da diết:
- Nỗi buồn khơi nguồn từ một tín hiệu quen thuộc: chỉ cần "nắng mới hắt bên song" cùng tiếng "gà trưa gáy não nùng" là lòng người "rượi buồn theo thời dĩ vãng". Cảm xúc không ồn ào mà lắng sâu, như một thói quen của tâm hồn mỗi khi gặp lại khung cảnh cũ.
- Nỗi nhớ mẹ và nhớ tuổi thơ: mạch cảm xúc dẫn người đọc về "thuở thiếu thời" khi "người còn sống, tôi lên mười". Hình ảnh người mẹ đã khuất hiện lên trong tâm tưởng vừa cụ thể vừa mờ ảo – "áo đỏ người đưa trước giậu phơi", "nét cười đen nhánh sau tay áo". Đó là nỗi nhớ của một đứa con dành cho mẹ, gắn liền với những kỉ niệm êm đềm nhất.
- Một tâm hồn giàu mơ mộng và thành thực: như nhan đề văn bản khẳng định, nhà thơ không tô vẽ, không cường điệu mà bày tỏ đúng những rung động tự nhiên của lòng mình. Chính sự "thành thực" ấy khiến nỗi buồn, nỗi nhớ trở nên chân thật, dễ đồng cảm; còn chất "mơ mộng" làm cho quá khứ "chập chờn sống lại", lung linh như trong một giấc chiêm bao.
b) Vẻ đẹp nghệ thuật của bài thơ qua phân tích của văn bản
- Cấu tứ: bài thơ được tổ chức theo mạch vận động của hồi tưởng. Khổ 1 là hiện tại (nắng mới, tiếng gà trưa gợi buồn); khổ 2 và 3 là quá khứ (nhớ mẹ, dựng lại hình bóng mẹ). "Nắng mới" vừa mở đầu vừa là sợi dây xuyên suốt, giữ vai trò điểm tựa khơi dậy và dẫn dắt dòng cảm xúc, tạo nên một kết cấu tự nhiên, liền mạch đi từ ngoại cảnh vào nội tâm, từ hiện tại về kỉ niệm.
- Ngôn ngữ: giản dị, mộc mạc, gần với lời ăn tiếng nói đời thường ("me tôi", "tôi lên mười") nhưng rất giàu sức gợi. Hệ thống từ láy giàu biểu cảm – "xao xác", "não nùng", "chập chờn", "mường tượng" – vừa gợi âm thanh, không gian, vừa diễn tả tinh tế trạng thái bâng khuâng, chơi vơi của tâm hồn khi hoài niệm.
- Hình ảnh: được chọn lọc, vừa thân thuộc vừa gợi cảm. "Nắng mới" tươi sáng mà vẫn man mác buồn; "áo đỏ" là điểm sáng rực rỡ in đậm trong kí ức tuổi thơ; đặc biệt "nét cười đen nhánh sau tay áo" là một hình ảnh đặc sắc, vừa kín đáo, duyên dáng, đậm nét người phụ nữ Việt xưa, vừa khắc họa trọn vẹn hình bóng người mẹ hiền trong nỗi nhớ của con. Những hình ảnh ấy làm quá khứ hiện lên sống động mà vẫn mang màu sắc mơ hồ, xa vắng của hoài niệm.
→ Qua phân tích cảm xúc và nghệ thuật, văn bản làm nổi bật sức hấp dẫn của *Nắng mới*: một bài thơ cảm động về tình mẹ và tuổi thơ, kết tinh từ sự thành thực của cảm xúc và vẻ đẹp bình dị, tinh tế của một tâm hồn giàu mơ mộng.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.