Giải Bài tập 5 trang 15 SBT Ngữ văn 8
Đề bài
NGỮ LIỆU: VẦNG TRĂNG VÀ NHỮNG QUẦNG LỬA
Bom bi nổ chậm nổ trên đỉnh đồi
Lốm đốm nền trời những quầng lửa đỏ
Một lát sau cũng từ phía đó
Trăng lên.
Trong ánh chớp nhoáng nhoàng cây cối ngả nghiêng
Một tổ công binh đứng ngồi bên trạm gác
Cái cậu trẻ măng cất lên tiếng hát
Khi biết trong hầm có cô bé đang nghe.
Đọc bài thơ sau và trả lời các câu hỏi:
Xác định thể thơ và nêu những nét đặc sắc về cách gieo vần, ngắt nhịp của bài thơ. Những nét đặc sắc đó đóng góp gì vào việc biểu đạt cảm xúc của bài thơ?
Gợi ý trả lời
1. Xác định thể thơ
Đoạn thơ được viết theo thể thơ tự do: số tiếng trong các dòng không đều nhau (có dòng 7, 8, 9 tiếng, đặc biệt dòng "Trăng lên." chỉ có 2 tiếng), không tuân theo một khuôn khổ cố định về số câu, số chữ như thơ Đường luật hay lục bát.
2. Những nét đặc sắc về cách gieo vần
- Bài thơ gieo vần chân một cách linh hoạt, không gò bó:
+ "đỏ" (dòng 2) – "đó" (dòng 3): vần liền, tạo sự liền mạch cho cảnh những quầng lửa rồi vầng trăng hiện lên.
+ "gác" (dòng 6) – "hát" (dòng 7): hai tiếng bắt vần (vần "ac/at") nối liền hình ảnh tổ công binh bên trạm gác với tiếng hát cất lên.
- Cách gieo vần thưa, tự nhiên, khi liền khi cách, phù hợp với mạch cảm xúc và lời kể, không tạo cảm giác đều đặn, du dương mà gần với lời nói đời thường của người lính.
3. Những nét đặc sắc về cách ngắt nhịp
- Nhịp thơ thay đổi linh hoạt, phóng khoáng theo cảm xúc:
+ Các dòng dài ngắt nhịp dàn trải: "Bom bi nổ chậm / nổ trên đỉnh đồi", "Trong ánh chớp nhoáng nhoàng / cây cối ngả nghiêng".
+ Đặc biệt dòng "Trăng lên." ngắt nhịp đột ngột, cực ngắn (2 tiếng), tách hẳn thành một dòng riêng, tạo khoảng lặng và điểm nhấn bất ngờ.
4. Tác dụng đối với việc biểu đạt cảm xúc
- Thể thơ tự do cùng cách gieo vần, ngắt nhịp linh hoạt giúp bài thơ thoát khỏi khuôn khổ gò bó, phù hợp để tái hiện hiện thực chiến trường khốc liệt (bom nổ, quầng lửa, cây cối ngả nghiêng) một cách chân thực, tự nhiên như lời kể.
- Dòng thơ ngắn đột ngột "Trăng lên." tạo sự tương phản mạnh mẽ: giữa khói lửa chiến tranh (quầng lửa đỏ) bỗng hiện lên vầng trăng dịu dàng, thơ mộng. Khoảng lặng sau nhịp ngắt ấy làm nổi bật cảm xúc ngỡ ngàng, xúc động trước vẻ đẹp bình yên, lãng mạn vẫn tồn tại giữa chiến tranh.
- Nhịp điệu khoan thai, vần gieo tự nhiên góp phần thể hiện tâm hồn lạc quan, trẻ trung, lãng mạn của người lính (hình ảnh anh công binh trẻ cất tiếng hát), làm cho bài thơ vừa chân thực vừa giàu chất trữ tình.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.