Sách bài tập Ngữ văn 8 Tập hai

Giải Bài tập 2, câu 3 trang 20 SBT Ngữ văn 8

Bài 8. Nhà văn và trang viết   Gợi ý trả lời

Đề bài

Đọc lại văn bản Nhà thơ của quê hương làng cảnh Việt Nam (từ Trong ba bài thơ đến cho nhẹ nhõm trong sáng?) trong SGK (tr. 63) và trả lời các câu hỏi:
Xuân Diệu đã diễn giải ý hai câu kết của bài thơ Thu vịnh như thế nào? Em hãy nhận xét về cách phân tích hai câu kết của tác giả.
(văn bản: Nhà thơ của quê hương làng cảnh Việt Nam (Xuân Diệu))

Gợi ý trả lời

Hai câu kết của bài *Thu vịnh* (Nguyễn Khuyến):

> *Nhân hứng cũng vừa toan cất bút,*
> *Nghĩ ra lại thẹn với ông Đào.*

a) Xuân Diệu đã diễn giải ý hai câu kết như thế nào?

- Theo Xuân Diệu, trước cảnh mùa thu quê hương đẹp và gợi cảm, thi hứng trong lòng Nguyễn Khuyến dâng lên, nhà thơ "cũng vừa toan cất bút" — tức vừa định nhấc bút lên để làm thơ, ghi lại cái đẹp của cảnh thu.
- Nhưng "nghĩ ra lại thẹn với ông Đào": "ông Đào" là Đào Tiềm (Đào Uyên Minh), nhà thơ đời Tấn ở Trung Quốc, nổi tiếng vì đã treo ấn từ quan, về quê ở ẩn, giữ trọn khí tiết thanh cao, không màng danh lợi.
- Xuân Diệu diễn giải cái "thẹn" của Nguyễn Khuyến không chỉ là thẹn về tài thơ (e thơ mình chưa hay, chưa xứng với cảnh), mà sâu xa hơn là thẹn về nhân cách, khí tiết: Nguyễn Khuyến tuy đã cáo quan về ở ẩn nhưng vẫn tự thấy mình chưa dứt khoát, chưa trọn vẹn thanh cao được như Đào Tiềm. Xuân Diệu nhấn mạnh chữ "thẹn" là một chữ rất hay, rất "nặng": chính cái biết thẹn ấy lại làm nổi bật một nhân cách cao đẹp, một tấm lòng tự trọng và tình yêu nước thầm kín của Nguyễn Khuyến.

b) Nhận xét về cách phân tích của tác giả (Xuân Diệu):

- Cách phân tích tinh tế và sâu sắc: Xuân Diệu đi từ nghĩa của chữ ("cất bút", "thẹn") và điển tích ("ông Đào") để lần ra tâm trạng, nhân cách ẩn sau câu thơ, chứ không dừng ở nghĩa bề mặt.
- Phân tích bằng sự đồng cảm, tri âm của một nhà thơ dành cho một nhà thơ: lời bình giàu cảm xúc, trân trọng, nâng niu từng chữ của Nguyễn Khuyến.
- Biết kết hợp cảm thụ nghệ thuật với hiểu biết về con người, cuộc đời và thời đại của Nguyễn Khuyến (một nhà nho làm quan rồi cáo quan về ẩn), nhờ đó cắt nghĩa thuyết phục cái "thẹn" cao quý.
- Nhờ cách phân tích ấy, người đọc không chỉ thấy cái hay của câu chữ mà còn hiểu và quý trọng vẻ đẹp nhân cách của nhà thơ — đó là giá trị của một lời bình vừa sắc sảo vừa thấm đượm tình người.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.