Giải Bài tập 3 trang 29 SBT Ngữ văn 8
Đề bài
Đọc lại văn bản "Dấu chân sinh thái" của mỗi người và thông điệp từ Trái Đất trong SGK (tr. 111 – 114) và trả lời các câu hỏi:
1. Qua những gì được tác giả nói tới trong văn bản, em hiểu thế nào là "dấu chân sinh thái"?
2. Vì sao tác giả lại ngỡ ngàng và xấu hổ khi biết được kết quả đo "dấu chân sinh thái" của mình? Nêu cảm nhận của em về trạng thái cảm xúc đó.
3. Phân tích các tình huống quan trọng đã giúp tác giả nhận ra được thông điệp từ Trái Đất. Hãy nói khái quát về thông điệp này.
4. Theo em, để nhận thức được sâu sắc những thông điệp từ Trái Đất, mỗi người chúng ta phải xác định thái độ sống như thế nào?
5. Lập bảng tổng hợp các kiểu câu phân loại theo mục đích nói xuất hiện trong văn bản (nêu các kiểu câu được dùng trong văn bản và ví dụ minh hoạ cho mỗi kiểu câu).
6. Tìm trong văn bản những ví dụ về câu phủ định và câu khẳng định.
(văn bản: "Dấu chân sinh thái" của mỗi người và thông điệp từ Trái Đất)
Gợi ý trả lời
Câu 1. "Dấu chân sinh thái" là thước đo nhu cầu của con người đối với các nguồn tài nguyên và hệ sinh thái của Trái Đất — tức là lượng diện tích đất, mặt nước cần có để tạo ra toàn bộ tài nguyên phục vụ đời sống của một người và để hấp thụ, xử lí lượng chất thải người đó thải ra. Hiểu hình ảnh, đó là dấu vết, tác động mà lối sống và cách tiêu dùng của mỗi người để lại trên Trái Đất; dấu chân càng lớn thì sức ép lên tự nhiên càng nặng, nếu vượt quá khả năng tái tạo của Trái Đất thì là lối sống không bền vững.
Câu 2. Tác giả ngỡ ngàng và xấu hổ vì kết quả đo cho thấy nếu mọi người đều sống và tiêu dùng như mình thì phải cần tới nhiều Trái Đất mới đủ tài nguyên — trái ngược hẳn với suy nghĩ chủ quan rằng mình vốn sống bình thường, tiết kiệm. Ngỡ ngàng vì sự thật vượt ngoài hình dung; xấu hổ vì nhận ra bản thân tưởng vô can lại đang góp phần làm cạn kiệt Trái Đất. Cảm nhận: đây là trạng thái cảm xúc đáng trân trọng — thể hiện sự trung thực, dám nhận trách nhiệm, và là khởi đầu cần thiết cho sự thay đổi.
Câu 3. Các tình huống quan trọng: (a) tác giả tự đo dấu chân sinh thái của chính mình và nhận một kết quả gây sốc — biến vấn đề môi trường chung chung thành chuyện của riêng mình; (b) đối chiếu, suy ngẫm về thói quen tiêu dùng hằng ngày (đi lại, ăn uống, điện – nước, mua sắm) và thấy mỗi hành vi nhỏ đều để lại dấu vết; (c) liên hệ từ bản thân tới cả cộng đồng, nhân loại, hình dung điều gì xảy ra nếu hàng tỉ người cùng sống như vậy. Khái quát thông điệp: tài nguyên Trái Đất có hạn và đang bị khai thác quá mức; mỗi người cần thức tỉnh, thay đổi lối sống theo hướng tiết kiệm, có trách nhiệm, hài hoà với thiên nhiên để giữ gìn ngôi nhà chung cho hôm nay và các thế hệ mai sau.
Câu 4. Thái độ sống cần xác định: (a) trân trọng, biết ơn, yêu quý thiên nhiên, coi Trái Đất là ngôi nhà chung phải gìn giữ; (b) sống giản dị, tiết kiệm, tiêu dùng có trách nhiệm (hạn chế lãng phí điện – nước – thực phẩm, giảm rác thải nhất là rác nhựa); (c) dám nhận trách nhiệm cá nhân, hành động bằng việc cụ thể hằng ngày thay vì thờ ơ, đổ lỗi; (d) có ý thức lan toả, vận động gia đình, bạn bè, cộng đồng cùng xây dựng lối sống xanh, bền vững.
Câu 5. Các kiểu câu phân loại theo mục đích nói gồm 4 kiểu — câu trần thuật (kể, thông báo, trình bày, nhận định), câu nghi vấn (hỏi, khơi gợi suy nghĩ), câu cầu khiến (yêu cầu, đề nghị, kêu gọi), câu cảm thán (bộc lộ cảm xúc). Trong văn bản thông tin này, câu trần thuật chiếm đa số, xen kẽ một số câu nghi vấn và cảm thán, câu cầu khiến thường ở phần kêu gọi cuối bài. LƯU Ý QUAN TRỌNG: với mỗi kiểu câu, em PHẢI mở SGK tr. 111–114, tìm và chép đúng NGUYÊN VĂN một câu có thật trong văn bản làm ví dụ — không được tự đặt câu rồi ghi là ví dụ trong văn bản.
Câu 6. Câu khẳng định xác nhận có sự vật/sự việc/tính chất; câu phủ định có từ ngữ phủ định (không, chưa, chẳng, không phải, đâu có…). Em tìm trong văn bản (tr. 111–114), chép đúng nguyên văn: một ví dụ câu khẳng định và một ví dụ câu phủ định có thật, rồi gạch chân từ ngữ phủ định ở câu phủ định để phân biệt. Không dùng câu tự nghĩ ra.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.