Giải Câu 1 trang 44 SBT Ngữ văn 8
Đề bài
Xác định cảm hứng chủ đạo của bài thơ và cho biết dựa vào đâu em xác định như vậy.
(văn bản: Tự tình (II) — Hồ Xuân Hương)
Gợi ý trả lời
Câu 1. *Xác định cảm hứng chủ đạo của bài thơ và cho biết dựa vào đâu em xác định như vậy.*
a) Cảm hứng chủ đạo của bài thơ
Cảm hứng chủ đạo của bài thơ *Tự tình (II)* là nỗi buồn tủi, bẽ bàng, cô đơn trước duyên phận hẩm hiu, lỡ làng; đồng thời là niềm khát khao hạnh phúc, khát vọng sống mãnh liệt và tinh thần phản kháng, cố gắng vượt lên trên số phận của người phụ nữ.
Hai mạch cảm xúc ấy đan xen, giằng xé trong lòng nhân vật trữ tình: vừa đau đớn, chua xót cho thân phận, vừa không cam chịu, muốn vùng lên.
b) Cơ sở để xác định (dựa vào đâu)
Em xác định cảm hứng chủ đạo ấy dựa vào các yếu tố sau của bài thơ:
- Nhan đề và thể loại: "Tự tình" nghĩa là tự bộc lộ, giãi bày nỗi lòng, tâm tình riêng tư → báo hiệu bài thơ là tiếng nói về tâm trạng, cảm xúc của chính tác giả.
- Hình ảnh và từ ngữ gợi nỗi buồn, sự cô đơn, bẽ bàng:
+ "Đêm khuya văng vẳng trống canh dồn" — không gian, thời gian cô quạnh, rợn ngợp.
+ "Trơ cái hồng nhan với nước non" — từ "trơ" cùng cách gọi "cái hồng nhan" diễn tả sự tủi hổ, bẽ bàng, lẻ loi.
+ "Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn" — ẩn dụ cho tuổi xuân trôi qua mà hạnh phúc vẫn dang dở, chưa trọn vẹn.
+ "Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại / Mảnh tình san sẻ tí con con" — nỗi chán chường trước sự tuần hoàn của thời gian và sự ít ỏi, chia sẻ của tình duyên ("mảnh tình", "tí con con").
- Hình ảnh và từ ngữ thể hiện sự phản kháng, khát vọng:
+ "Xiên ngang mặt đất, rêu từng đám / Đâm toạc chân mây, đá mấy hòn" — với các động từ mạnh "xiên ngang", "đâm toạc" và phép đảo ngữ, thiên nhiên hiện lên dữ dội, như chính sức sống và sự bướng bỉnh, không chịu khuất phục của con người.
- Giọng điệu: vừa ngậm ngùi, chua chát, vừa quyết liệt, mạnh mẽ — đúng với cái tôi cá tính, táo bạo của Hồ Xuân Hương.
Từ sự thống nhất giữa nhan đề, hệ thống hình ảnh – từ ngữ và giọng điệu nói trên, em xác định được cảm hứng chủ đạo của bài thơ như đã nêu.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.