Giải Bài tập 4 trang 7 SBT Ngữ văn 8
Đề bài
Đọc đoạn trích từ "Vua Quang Trung cưỡi voi ra doanh yên ủi quân lính" đến "Vua Quang Trung bèn sai mở tiệc khao quân, chia quân sĩ ra làm năm đạo, hôm đó là ngày 30 tháng Chạp." trong văn bản Quang Trung đại phá quân Thanh (SGK, tr. 19 – 20) và trả lời các câu hỏi:
1. Các sự việc trong đoạn trích được kể theo trình tự như thế nào?
2. "Trong khoảng vũ trụ, đất nào sao ấy đều đã phân biệt rõ ràng, phương Nam, phương Bắc chia nhau mà cai trị". Theo em, câu nói của vua Quang Trung trong văn bản này có điểm gì tương đồng với lời của Nguyễn Trãi trong Bình Ngô đại cáo: "Như nước Đại Việt ta từ trước/ Vốn xưng nền văn hiến đã lâu/ Núi sông bờ cõi đã chia/ Phong tục Bắc Nam cũng khác"? Điểm tương đồng đó cho thấy điều gì ở các bậc anh hùng hào kiệt của nước ta trong các thời kì lịch sử?
3. Qua cách hành xử của vua Quang Trung đối với Ngô Văn Sở, Phan Văn Lân và Ngô Thì Nhậm, em cảm nhận được vẻ đẹp gì của người anh hùng này?
4. "Các ngươi đều là những kẻ có lương tri lương năng, hãy nên cùng ta đồng tâm hiệp lực, để dựng nên công lớn". Theo em, việc vua Quang Trung dùng từ lương tri, lương năng để nói với các tướng sĩ nhằm mục đích gì?
5. Qua đoạn trích, em thấy vua Quang Trung là người như thế nào? Em có nhận xét gì về thái độ của tác giả khi miêu tả nhân vật này?
(văn bản: Quang Trung đại phá quân Thanh (Ngô gia văn phái))
Gợi ý trả lời
1. Trình tự kể các sự việc trong đoạn trích
Các sự việc trong đoạn trích được kể theo trình tự thời gian (trình tự tuyến tính), nối tiếp nhau đúng như diễn biến thực tế:
a) Vua Quang Trung cưỡi voi ra doanh yên ủi quân lính.
b) Vua Quang Trung truyền cho Ngô Văn Sở, Phan Văn Lân ra trước mặt, trách phạt vì đã bỏ thành Thăng Long, rồi lại khoan thứ vì hiểu được mưu kế rút lui bảo toàn lực lượng của Ngô Thì Nhậm.
c) Vua Quang Trung khen ngợi, tin dùng Ngô Thì Nhậm và nói rõ kế sách đánh giặc, dẹp xong việc binh đao thì dùng Ngô Thì Nhậm lo việc giao thiệp với nhà Thanh.
d) Vua Quang Trung hẹn ngày mồng 7 tháng Giêng vào thành Thăng Long mở tiệc ăn mừng, rồi mở tiệc khao quân, chia quân sĩ làm năm đạo để tiến đánh (hôm đó là ngày 30 tháng Chạp).
→ Cách kể theo trình tự thời gian giúp người đọc dễ theo dõi diễn biến, làm nổi bật tài cầm quân, sự quyết đoán và tầm nhìn xa của vua Quang Trung trong một khoảng thời gian rất ngắn trước khi xuất quân.
2. Điểm tương đồng giữa lời vua Quang Trung và lời Nguyễn Trãi
a) *Điểm tương đồng:* Cả hai đều khẳng định chủ quyền độc lập và sự bình đẳng của đất nước ta so với phương Bắc. Vua Quang Trung nói "đất nào sao ấy đều đã phân biệt rõ ràng, phương Nam, phương Bắc chia nhau mà cai trị"; Nguyễn Trãi viết "Núi sông bờ cõi đã chia / Phong tục Bắc Nam cũng khác". Đều lấy ranh giới cương vực, phong tục và trời đất để xác lập một chân lí: nước Nam là một quốc gia riêng, có chủ quyền, không phụ thuộc phương Bắc.
b) *Điểm tương đồng đó cho thấy:* ở các bậc anh hùng hào kiệt nước ta qua các thời kì lịch sử luôn có chung một ý thức sâu sắc về độc lập, chủ quyền dân tộc và lòng tự hào, tự tôn dân tộc. Đó là truyền thống yêu nước bền vững, nhất quán, được kế thừa và tiếp nối từ thế hệ này sang thế hệ khác — một sợi chỉ đỏ trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc.
3. Vẻ đẹp của vua Quang Trung qua cách hành xử với Ngô Văn Sở, Phan Văn Lân và Ngô Thì Nhậm
Qua cách hành xử của vua Quang Trung, ta cảm nhận được vẻ đẹp của một người anh hùng:
a) Nghiêm minh, công bằng: ông trách phạt Ngô Văn Sở, Phan Văn Lân vì để mất Thăng Long — thể hiện kỉ luật quân đội nghiêm khắc, không bao che.
b) Sáng suốt, hiểu người, độ lượng: ông hiểu rõ việc rút quân là theo mưu kế đúng đắn của Ngô Thì Nhậm nhằm bảo toàn lực lượng, nên đã khoan thứ cho các tướng.
c) Biết trọng người tài, biết dùng người: ông khen ngợi, tin tưởng Ngô Thì Nhậm cả về tài cầm quân lẫn tài ngoại giao, giao cho việc lớn.
→ Đó là vẻ đẹp của một vị tướng, một vị vua vừa nghiêm minh vừa khoan dung, sáng suốt, có tài nhìn người và trọng dụng nhân tài — những phẩm chất của một nhà lãnh đạo lớn.
4. Mục đích khi vua Quang Trung dùng từ "lương tri, lương năng"
*Lương tri, lương năng* nghĩa là trí khôn sáng suốt bẩm sinh và tài năng vốn có, tốt đẹp của con người. Khi dùng hai từ này để nói với tướng sĩ, vua Quang Trung nhằm mục đích:
a) Đề cao, khẳng định phẩm chất và tài năng của các tướng sĩ, bày tỏ sự tin tưởng, trân trọng đối với họ.
b) Khích lệ, động viên tướng sĩ phát huy hết trí tuệ và tài năng của mình.
c) Kêu gọi, thuyết phục họ đồng tâm hiệp lực cùng nhà vua để "dựng nên công lớn", tạo sự gắn kết, đồng lòng trong quân đội.
→ Qua đó cho thấy vua Quang Trung là người khéo léo, biết dùng lời, giỏi thu phục lòng người.
5. Vẻ đẹp của vua Quang Trung và thái độ của tác giả
a) *Vua Quang Trung là người:* có trí tuệ sáng suốt, nhạy bén; quyết đoán, mạnh mẽ; tầm nhìn xa trông rộng; tài cầm quân và ngoại giao; nghiêm minh mà khoan dung, biết trọng người tài; giàu lòng tự tôn dân tộc và ý chí quyết chiến quyết thắng. Đó là hình tượng người anh hùng dân tộc tiêu biểu, vừa có tài vừa có đức.
b) *Thái độ của tác giả:* Mặc dù Ngô gia văn phái vốn là những cựu thần chịu ơn nhà Lê, nhưng khi miêu tả vua Quang Trung — người đã lật đổ triều Lê — các tác giả vẫn thể hiện thái độ khách quan, trung thực, trân trọng, ngợi ca và tự hào. Họ tôn trọng sự thật lịch sử, đề cao người anh hùng áo vải đã đánh tan quân Thanh, bảo vệ nền độc lập dân tộc. Điều đó cho thấy ý thức dân tộc và tinh thần tôn trọng sự thật lịch sử đã vượt lên trên định kiến về triều đại của các tác giả.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.