Giải Câu 5 trang 6 SBT Sinh học 10
Đề bài
Hãy nêu các bằng chứng sinh học phân tử cho thấy mọi sinh vật trên Trái Đất đều có chung tổ tiên.
Lời giải
Mọi sinh vật trên Trái Đất, dù khác nhau rất xa về hình thái, đều có chung một số đặc điểm ở cấp độ phân tử. Chính sự thống nhất này là bằng chứng cho thấy chúng tiến hóa từ một tổ tiên chung:
a) Thống nhất về vật chất di truyền
Tất cả các sinh vật (từ vi khuẩn, nấm, thực vật đến động vật) đều dùng DNA (và RNA ở một số virut) làm vật chất mang thông tin di truyền. DNA của mọi loài đều được cấu tạo từ 4 loại nucleotide giống nhau (A, T, G, C) và tuân theo nguyên tắc bổ sung (A–T, G–C). Nếu các loài có nguồn gốc độc lập thì không có lý do để chúng cùng dùng một kiểu vật chất di truyền như vậy.
b) Tính phổ biến (thống nhất) của mã di truyền
Mã di truyền ở hầu hết các loài đều giống nhau: cùng một bộ ba (codon) mã hóa cùng một loại amino acid ở mọi sinh vật (ví dụ bộ ba AUG mở đầu, mã hóa Methionine; UAA, UAG, UGA là mã kết thúc). Nhờ tính phổ biến này, gen của loài này có thể được "đọc" và biểu hiện đúng trong tế bào loài khác (cơ sở của công nghệ gen). Điều đó chỉ hợp lý khi mã di truyền được kế thừa từ một tổ tiên chung.
c) Thống nhất về thành phần và cơ chế ở cấp phân tử
- Prôtêin của mọi loài đều được cấu tạo từ khoảng 20 loại amino acid giống nhau.
- Mọi sinh vật đều dùng chung các phân tử "năng lượng" và trao đổi chất như ATP, cùng các cơ chế cơ bản: nhân đôi DNA, phiên mã, dịch mã diễn ra theo nguyên tắc giống nhau.
d) Mức độ giống nhau của DNA/prôtêin phản ánh quan hệ họ hàng
Khi so sánh trình tự nucleotide trên DNA hoặc trình tự amino acid của cùng một loại prôtêin (ví dụ hêmôglôbin, cytôcrôm
c) giữa các loài: các loài càng có quan hệ họ hàng gần thì trình tự càng giống nhau, loài có họ hàng xa thì sai khác nhiều hơn. Sự sai khác tăng dần một cách có quy luật này cho thấy các loài đã phân li dần từ tổ tiên chung.
→ Sự thống nhất về vật chất di truyền, mã di truyền, thành phần và cơ chế phân tử, cùng quy luật giống – khác của trình tự DNA/prôtêin là bằng chứng sinh học phân tử khẳng định mọi sinh vật đều có chung tổ tiên (đpcm).
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.