Giải Bài 16 trang 17 SBT Sinh học 10
Đề bài
Nếu biết được cấu hình không gian ba chiều của một loại protein gây bệnh thì các nhà sản xuất thuốc có thể chế ra loại thuốc đặc trị để chữa bệnh do protein này gây nên. Theo em, thuốc chữa bệnh này hoạt động dựa theo nguyên lí nào? Giải thích.
Lời giải
Nguyên lí hoạt động của thuốc: Thuốc được chế tạo hoạt động dựa trên nguyên lí về sự phù hợp (bổ sung) giữa cấu hình không gian ba chiều của phân tử thuốc và của protein gây bệnh — tức là mối quan hệ *đặc thù giữa cấu trúc và chức năng* của protein, theo kiểu tương tác "ổ khóa – chìa khóa".
Giải thích:
- Chức năng của mỗi loại protein được quy định bởi cấu trúc không gian ba chiều (đặc biệt là cấu trúc bậc ba) của nó. Protein chỉ thực hiện được chức năng (xúc tác, liên kết, truyền tín hiệu... gây bệnh) khi có đúng hình dạng không gian đặc trưng, nhờ các vị trí liên kết đặc hiệu trên bề mặt phân tử.
- Khi đã biết cấu hình không gian ba chiều của protein gây bệnh, nhà sản xuất có thể thiết kế phân tử thuốc có hình dạng và các nhóm hóa học khớp bổ sung với vùng hoạt động (vị trí liên kết) của protein đó, giống như chìa khóa khớp với ổ khóa.
- Khi được đưa vào cơ thể, phân tử thuốc gắn đặc hiệu vào protein gây bệnh, chiếm chỗ/che lấp vùng hoạt động, làm biến đổi cấu hình hoặc ức chế (khóa) hoạt động của protein. Nhờ đó protein mất khả năng thực hiện chức năng gây bệnh, bệnh được chữa khỏi.
- Do sự khớp này có tính đặc hiệu cao (chỉ đúng một loại cấu hình mới gắn được), nên thuốc tác động chọn lọc lên đúng protein gây bệnh mà ít ảnh hưởng đến các protein khác → đó là thuốc *đặc trị*.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.