Giải Bài 18 trang 17 SBT Sinh học 10
Đề bài
Để tìm hiểu mối quan hệ giữa cấu trúc với chức năng của một enzyme, một nhà khoa học đã thu được hai loại đột biến làm thay đổi một amino acid ở vị trí số 10 của chuỗi polypepide cấu tạo nên enzyme đó. Đột biến (1) làm thay thế amino acid số 10 bằng một amino acid khác có nhóm bên (–R) không phân cực, đột biến này không làm thay đổi chức năng của enzyme. Đột biến (2) cũng làm thay đổi amino acid số 10 bằng một amino acid khác có nhóm (–R) phân cực, đột biến khiến enzyme bị mất hoàn toàn chức năng. Ta có thể giải thích như thế nào về các trường hợp đột biến này?
Lời giải
Phân tích đề:
Enzyme có bản chất là protein, chức năng của enzyme phụ thuộc vào cấu trúc không gian (đặc biệt là cấu trúc của trung tâm hoạt động). Cấu trúc không gian này được hình thành và duy trì nhờ các tương tác giữa các nhóm bên (–R) của các amino acid trong chuỗi polypeptide. Do đó, tính chất của nhóm –R (phân cực hay không phân cực) có vai trò quyết định đến việc duy trì cấu trúc không gian và chức năng của enzyme.
a) Đột biến (1) – thay bằng amino acid có nhóm –R không phân cực, enzyme không đổi chức năng:
- Amino acid số 10 ban đầu vốn có nhóm bên (–R) không phân cực (kị nước).
- Khi thay nó bằng một amino acid khác cũng có nhóm –R không phân cực, tính chất hoá học tại vị trí này về cơ bản không thay đổi: các tương tác kị nước và cách sắp xếp trong không gian được giữ nguyên.
- Vì vậy, cấu trúc không gian của chuỗi polypeptide (và của trung tâm hoạt động) không bị thay đổi → enzyme vẫn giữ nguyên chức năng.
b) Đột biến (2) – thay bằng amino acid có nhóm –R phân cực, enzyme mất hoàn toàn chức năng:
- Khi thay amino acid số 10 (vốn có –R không phân cực) bằng một amino acid có nhóm –R phân cực, tính chất hoá học tại vị trí này thay đổi mạnh (từ kị nước sang ưa nước/có khả năng tạo liên kết hydrogen, tương tác với nước và các nhóm khác).
- Sự thay đổi này làm biến đổi các tương tác giữa amino acid số 10 với các amino acid lân cận, dẫn đến thay đổi cách cuộn gập, làm sai lệch cấu trúc không gian của chuỗi polypeptide.
- Khi cấu trúc không gian (đặc biệt là trung tâm hoạt động) bị biến đổi, enzyme không còn khớp được với cơ chất → enzyme mất hoàn toàn chức năng.
Kết luận: Chức năng của enzyme phụ thuộc chặt chẽ vào cấu trúc không gian, mà cấu trúc không gian lại được quyết định bởi tính chất (phân cực/không phân cực) của các nhóm –R. Thay thế một amino acid bằng amino acid khác cùng loại nhóm –R thì ít/không làm thay đổi cấu trúc nên giữ được chức năng; còn thay bằng amino acid khác loại nhóm –R sẽ làm biến đổi cấu trúc không gian và làm mất chức năng của enzyme.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.