Giải Bài 5.6 trang 13 SBT Tin học 10
Đề bài
(*) Đố vui (Bài toán đoán màu mũ).
Chuyện rằng có 10 nhà thông thái (rất giỏi về suy luận lôgic) bị bọn cướp biển bắt được và giam trên đảo hoang. Chúng bịt mắt họ lại và đội lên đầu họ một chiếc mũ (đỏ hoặc xanh), sau đó bỏ băng bịt mắt. Mỗi người sẽ nhìn thấy và biết màu mũ của tất cả những người khác nhưng không biết màu mũ của mình.
Bọn cướp ra luật chơi, chúng sẽ hỏi từng người người xem họ đội mũ màu gì. Với điều kiện họ không được trao đổi với nhau, không được đoán mò, nếu chỉ một người đoán đúng, có cơ sở thì chúng sẽ tha tất, ngược lại sẽ tử hình toàn bộ.
Chúng hỏi nhà thông thái thứ nhất, ông nhìn tất cả những người còn lại và bảo không biết, không đủ cơ sở để biết màu mũ của mình.
Chúng lại hỏi thông thái thứ hai, anh ta cũng trả lời không đủ cơ sở để biết màu mũ của mình.
Lời giải
Phân tích. Mỗi chiếc mũ chỉ có một trong hai màu (đỏ hoặc xanh). Gọi là mệnh đề: "Các nhà thông thái (NTT) từ thứ đến thứ đội mũ cùng màu" (). Ta sẽ xét tính đúng – sai của từng mệnh đề dựa vào các câu trả lời.
Bước 1. Theo giả thiết, có hai loại mũ (cả mũ đỏ và mũ xanh đều được dùng) nên sai: cả 10 người không thể đội mũ cùng màu.
Bước 2. NTT thứ nhất nhìn thấy mũ của các NTT từ thứ đến thứ . Nếu đúng, tức là 9 người đó đội mũ cùng một màu, thì do sai, ông suy ra ngay mũ của mình phải là màu còn lại. Nhưng ông trả lời "không đủ cơ sở để biết", chứng tỏ sai. Tất cả các NTT đều biết điều này.
Bước 3. NTT thứ hai đã biết sai. Nếu đúng, tức là các NTT từ thứ đến thứ đội mũ cùng màu, thì vì sai, mũ của chính anh ta phải là màu ngược lại — anh ta sẽ biết ngay. Nhưng anh ta cũng trả lời "không đủ cơ sở", chứng tỏ sai. Tất cả các NTT đều biết điều này.
Bước 4 (suy luận dây chuyền). Cứ tiếp tục như vậy: mỗi câu trả lời "không biết" của một NTT lại chứng tỏ thêm một mệnh đề nữa sai. Lần lượt ta có đều sai. Mệnh đề sai có nghĩa là: mũ của NTT thứ và NTT thứ khác màu nhau.
Bước 5 (kết cục). Vì vậy, đến lượt mình, NTT thứ chỉ cần nhìn màu mũ của NTT thứ và trả lời một cách chắc chắn, có cơ sở: mũ của mình là màu ngược lại với màu mũ của NTT thứ . Có một người đoán đúng, có cơ sở suy luận, nên theo luật chơi cả 10 nhà thông thái đều được tha.
Nhận xét. Đây là ví dụ đẹp về suy luận với các giá trị lôgic: bản thân câu trả lời "không biết" cũng là một dữ kiện lôgic, nó bác bỏ dần các mệnh đề , và chuỗi suy luận đó dẫn đến kết luận chắc chắn cho người cuối cùng.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.