Sách bài tập Tin học 10

Giải Bài 4.9 trang 11 SBT Tin học 10

Bài 4. Hệ nhị phân và dữ liệu số   Đã kiểm chéo

Đề bài

(*) Trò chơi đoán ngày trong tháng.
An bảo Bình, cậu hãy nghĩ đến một ngày trong tháng, tớ hỏi đúng 5 câu, cậu chỉ được trả lời đúng hay sai là tớ biết ngày cậu nghĩ.
Bình nghĩ số 25.
– An hỏi: số đó bé hơn 16? Bình bảo Sai, An ghi vào sổ tay số 1.
– An hỏi: số đó bé hơn 24? Bình bảo Sai, An ghi vào sổ tay tiếp một số 1 nữa thành 11.
– An hỏi: số đó bé hơn 28? Bình bảo Đúng, An ghi vào sổ tay tiếp nhưng là số 0 thành 110. (Cứ nói sai là ghi 1, nói đúng là ghi 0).
– An hỏi: số đó bé hơn 26? Bình bảo Đúng, An ghi vào sổ tay tiếp số 0 thành 1100.
– An hỏi: số đó bé hơn 25? Bình bảo Sai, An ghi vào sổ tay tiếp số 1 thành 11001 và bảo số cậu nghĩ là 25, đấy này 11001 chẳng phải là 25 trong hệ thập phân sao. Bình không hiểu tại sao lại thế. Em có thể giải thích cho Bình được không?

Lời giải

Ý tưởng: An không "đoán mò" mà đang đọc số ngày trong tháng dưới dạng hệ nhị phân. Vì một tháng có nhiều nhất 31 ngày, mà 31=11111231 = 11111_2 chỉ cần 55 chữ số nhị phân (vì 25=32>312^5 = 32 > 31), nên đúng 5 câu hỏi là đủ để xác định mọi ngày.

Quy ước ghi sổ: nói *Sai* ghi 1, nói *Đúng* ghi 0. Mỗi câu hỏi "số đó bé hơn TT?" thực chất kiểm tra một chữ số nhị phân: nếu trả lời *Sai* (tức số đó ≥T\ge T) thì chữ số đó là 1; nếu *Đúng* (số đó <T< T) thì chữ số đó là 0.

Cách chọn các ngưỡng TT chính là "tổng các giá trị đã chắc chắn + lũy thừa tiếp theo của 2", lần lượt dò các hàng 16,8,4,2,116, 8, 4, 2, 1:

- Câu 1 — chữ số hàng 24=162^4 = 16: hỏi "bé hơn 1616?" → Bình nói *Sai* (25≥1625 \ge 16) → ghi 1. Đã chắc trong số có 1616. Số ghi: 11.
- Câu 2 — chữ số hàng 23=82^3 = 8: hỏi "bé hơn 16+8=2416+8 = 24?" → *Sai* (25≥2425 \ge 24) → ghi 1. Đã chắc có thêm 88 (tổng 2424). Số ghi: 1111.
- Câu 3 — chữ số hàng 22=42^2 = 4: hỏi "bé hơn 24+4=2824+4 = 28?" → *Đúng* (25<2825 < 28) → ghi 0. Không có 44. Số ghi: 110110.
- Câu 4 — chữ số hàng 21=22^1 = 2: hỏi "bé hơn 24+2=2624+2 = 26?" → *Đúng* (25<2625 < 26) → ghi 0. Không có 22. Số ghi: 11001100.
- Câu 5 — chữ số hàng 20=12^0 = 1: hỏi "bé hơn 24+1=2524+1 = 25?" → *Sai* (25≥2525 \ge 25) → ghi 1. Có thêm 11. Số ghi: 1100111001.

Kết quả trong sổ: dãy chữ số 1100111001 chính là biểu diễn nhị phân của số Bình nghĩ. Đổi sang hệ thập phân:
110012=1⋅24+1⋅23+0⋅22+0⋅21+1⋅20=16+8+0+0+1=25.11001_2 = 1\cdot 2^4 + 1\cdot 2^3 + 0\cdot 2^2 + 0\cdot 2^1 + 1\cdot 2^0 = 16 + 8 + 0 + 0 + 1 = 25.

Giải thích cho Bình: dãy 1100111001 *không phải* là "số hai mươi mốt nghìn..." trong hệ thập phân, mà là số 2525 viết trong hệ nhị phân. Mỗi câu hỏi của An bóc ra một chữ số nhị phân của số (từ hàng cao 1616 xuống hàng thấp 11): trả lời *Sai* thì chữ số là 11, *Đúng* thì chữ số là 00. Ghép 55 câu trả lời lại ta được đúng số nhị phân của ngày Bình nghĩ, nên An biết ngay đó là 2525.

Đáp số

110012=2511001_2 = 25 (đpcm)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.