Sách bài tập Toán 10 Tập một

Giải Bài 3.4 trang 33 SBT Toán 10

Bài 5. Giá trị lượng giác của một góc từ 0 đến 180 độ

Đề bài

Cho góc α\alpha thoả mãn 0∘<α<180∘0^\circ < \alpha < 180^\circ, tan⁡α=2\tan\alpha = \sqrt{2}. Tính giá trị của biểu thức
K=sin⁡3α+sin⁡α⋅cos⁡2α+2sin⁡2α⋅cos⁡α−4cos⁡3αsin⁡α−cos⁡αK = \dfrac{\sin^3\alpha + \sin\alpha\cdot\cos^2\alpha + 2\sin^2\alpha\cdot\cos\alpha - 4\cos^3\alpha}{\sin\alpha - \cos\alpha}.

Lời giải

Phân tích đề. Vì 0∘<α<180∘0^\circ < \alpha < 180^\circ và tan⁡α=2>0\tan\alpha = \sqrt{2} > 0 nên α\alpha là góc nhọn; do đó cos⁡α≠0\cos\alpha \ne 0 và sin⁡α=2 cos⁡α≠cos⁡α\sin\alpha = \sqrt{2}\,\cos\alpha \ne \cos\alpha, tức mẫu số sin⁡α−cos⁡α≠0\sin\alpha - \cos\alpha \ne 0. Biểu thức KK xác định.

Bước 1 — Phân tích tử số thành nhân tử. Đặt s=sin⁡α, c=cos⁡αs = \sin\alpha,\ c = \cos\alpha. Tử số là
N=s3+sc2+2s2c−4c3=s3+2c s2+c2s−4c3.N = s^3 + s c^2 + 2 s^2 c - 4 c^3 = s^3 + 2c\,s^2 + c^2 s - 4c^3.
Chia NN cho (s−c)(s - c) ta được:
N=(s−c) (s2+3sc+4c2).N = (s - c)\,(s^2 + 3 s c + 4 c^2).
(Thật vậy, khai triển: (s−c)(s2+3sc+4c2)=s3+3s2c+4sc2−s2c−3sc2−4c3=s3+2s2c+sc2−4c3(s-c)(s^2+3sc+4c^2) = s^3+3s^2c+4sc^2 - s^2c-3sc^2-4c^3 = s^3+2s^2c+sc^2-4c^3, đúng bằng NN.)

Bước 2 — Rút gọn KK. Vì s−c≠0s - c \ne 0 nên
K=(s−c)(s2+3sc+4c2)s−c=sin⁡2α+3sin⁡αcos⁡α+4cos⁡2α.K = \dfrac{(s-c)(s^2+3sc+4c^2)}{s-c} = \sin^2\alpha + 3\sin\alpha\cos\alpha + 4\cos^2\alpha.

Bước 3 — Đưa về tan⁡α\tan\alpha. Dùng sin⁡2α+cos⁡2α=1\sin^2\alpha + \cos^2\alpha = 1 để chia tử và mẫu cho cos⁡2α\cos^2\alpha:
K=sin⁡2α+3sin⁡αcos⁡α+4cos⁡2αsin⁡2α+cos⁡2α=tan⁡2α+3tan⁡α+4tan⁡2α+1.K = \dfrac{\sin^2\alpha + 3\sin\alpha\cos\alpha + 4\cos^2\alpha}{\sin^2\alpha + \cos^2\alpha} = \dfrac{\tan^2\alpha + 3\tan\alpha + 4}{\tan^2\alpha + 1}.

Bước 4 — Thay số. Với tan⁡α=2\tan\alpha = \sqrt{2}, ta có tan⁡2α=2\tan^2\alpha = 2:
K=2+32+42+1=6+323=2+2.K = \dfrac{2 + 3\sqrt{2} + 4}{2 + 1} = \dfrac{6 + 3\sqrt{2}}{3} = 2 + \sqrt{2}.

Kiểm tra lại. Từ tan⁡α=2\tan\alpha=\sqrt2 suy ra cos⁡2α=13, cos⁡α=13, sin⁡α=23\cos^2\alpha=\tfrac13,\ \cos\alpha=\tfrac{1}{\sqrt3},\ \sin\alpha=\tfrac{\sqrt2}{\sqrt3}. Khi đó tử số =23= \dfrac{\sqrt2}{\sqrt3}, mẫu số =2−13=\dfrac{\sqrt2-1}{\sqrt3}, nên K=22−1=2+2K=\dfrac{\sqrt2}{\sqrt2-1}=2+\sqrt2. Kết quả trùng khớp.

Vậy K=2+2≈3,41.K = 2 + \sqrt{2} \approx 3{,}41.

Đáp số

K = 2 + √2 ≈ 3,41

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.