Sách bài tập Toán 10 Tập một

Giải Bài 4.21 trang 55 SBT Toán 10

Bài 7. Các khái niệm mở đầu   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một vật đồng chất được thả vào một cốc chất lỏng. Ở trạng thái cân bằng, vật chìm một nửa thể tích trong chất lỏng. Tìm mối liên hệ giữa trọng lực P⃗\vec{P} của vật và lực đẩy Archimedes F⃗\vec{F} mà chất lỏng tác động lên vật. Tính tỉ số giữa trọng lượng riêng của vật và của chất lỏng.

Lời giải

a) Mối liên hệ giữa P⃗\vec{P} và F⃗\vec{F}.

Vật được thả vào chất lỏng và ở *trạng thái cân bằng* (đứng yên). Vật chỉ chịu tác dụng của hai lực: trọng lực P⃗\vec{P} (hướng thẳng đứng xuống dưới) và lực đẩy Archimedes F⃗\vec{F} (hướng thẳng đứng lên trên).

Vì vật cân bằng nên hợp lực của hai lực này bằng vectơ-không:

P⃗+F⃗=0⃗ ⇒ P⃗=−F⃗.\vec{P}+\vec{F}=\vec{0}\ \Rightarrow\ \vec{P}=-\vec{F}.

Vậy P⃗\vec{P} và F⃗\vec{F} là hai vectơ đối nhau: cùng độ dài (cùng độ lớn), cùng phương (phương thẳng đứng) nhưng ngược hướng. Về độ lớn: P=FP=F.

b) Tỉ số giữa trọng lượng riêng của vật và của chất lỏng.

Gọi VV là thể tích của vật, d1d_1 là trọng lượng riêng của vật, d2d_2 là trọng lượng riêng của chất lỏng.

- Trọng lượng của vật: P=d1⋅VP=d_1\cdot V.
- Vật chìm một nửa thể tích nên thể tích phần chất lỏng bị vật chiếm chỗ là V2\dfrac{V}{2}. Do đó lực đẩy Archimedes bằng trọng lượng phần chất lỏng bị chiếm chỗ:
F=d2⋅V2.F=d_2\cdot\frac{V}{2}.

Theo câu a), độ lớn P=FP=F, nên:

d1⋅V=d2⋅V2 ⇒ d1d2=12=0,5.d_1\cdot V=d_2\cdot\frac{V}{2}\ \Rightarrow\ \frac{d_1}{d_2}=\frac{1}{2}=0{,}5.

Vậy trọng lượng riêng của vật bằng một nửa trọng lượng riêng của chất lỏng.

*Kiểm tra:* với d1d2=12\dfrac{d_1}{d_2}=\dfrac12, trọng lượng vật P=d1VP=d_1V đúng bằng lực đẩy F=d2⋅V2=d1VF=d_2\cdot\dfrac{V}{2}=d_1V — vật cân bằng, phù hợp với đề (chìm đúng một nửa).

Đáp số

P⃗=−F⃗\vec{P}=-\vec{F} (hai vectơ đối nhau, P=FP=F)d1d2=12=0,5\dfrac{d_1}{d_2}=\dfrac12=0,5

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.