Sách bài tập Toán 10 Tập hai

Giải Bài 7.27 trang 42 SBT Toán 10

Bài 21. Đường tròn trong mặt phẳng tọa độ

Đề bài

Vị trí của một chất điểm MM tại thời điểm tt (tt trong khoảng thời gian từ 0 phút đến 180 phút) có toạ độ là (3+5sin⁡t∘;4+5cos⁡t∘)(3 + 5\sin t^\circ; 4 + 5\cos t^\circ). Tìm toạ độ của chất điểm MM khi MM ở cách xa gốc toạ độ nhất.

Lời giải

Phân tích. Với mọi tt, điểm MM có toạ độ (3+5sin⁡t∘; 4+5cos⁡t∘)(3+5\sin t^\circ;\,4+5\cos t^\circ) nên
OM2=(3+5sin⁡t∘)2+(4+5cos⁡t∘)2.OM^2 = (3+5\sin t^\circ)^2 + (4+5\cos t^\circ)^2.

Khai triển.
OM2=9+30sin⁡t∘+25sin⁡2t∘+16+40cos⁡t∘+25cos⁡2t∘.OM^2 = 9 + 30\sin t^\circ + 25\sin^2 t^\circ + 16 + 40\cos t^\circ + 25\cos^2 t^\circ.
Dùng sin⁡2t∘+cos⁡2t∘=1\sin^2 t^\circ + \cos^2 t^\circ = 1, ta được
OM2=25+25(sin⁡2t∘+cos⁡2t∘)+30sin⁡t∘+40cos⁡t∘=50+30sin⁡t∘+40cos⁡t∘.OM^2 = 25 + 25(\sin^2 t^\circ + \cos^2 t^\circ) + 30\sin t^\circ + 40\cos t^\circ = 50 + 30\sin t^\circ + 40\cos t^\circ.

Đánh giá 30sin⁡t∘+40cos⁡t∘30\sin t^\circ + 40\cos t^\circ. Với hai số bất kì, theo bất đẳng thức
30sin⁡t∘+40cos⁡t∘≤(302+402) (sin⁡2t∘+cos⁡2t∘)=2500=50,30\sin t^\circ + 40\cos t^\circ \le \sqrt{(30^2+40^2)\,(\sin^2 t^\circ + \cos^2 t^\circ)} = \sqrt{2500} = 50,
vì sin⁡2t∘+cos⁡2t∘=1\sin^2 t^\circ + \cos^2 t^\circ = 1. Do đó
OM2≤50+50=100⇒OM≤10.OM^2 \le 50 + 50 = 100 \quad\Rightarrow\quad OM \le 10.

Khi nào đạt cực đại. Dấu bằng xảy ra khi (sin⁡t∘;cos⁡t∘)(\sin t^\circ;\cos t^\circ) tỉ lệ với (30;40)(30;40), tức là
sin⁡t∘=3050=35=0,6,cos⁡t∘=4050=45=0,8.\sin t^\circ = \frac{30}{50} = \frac{3}{5} = 0{,}6, \qquad \cos t^\circ = \frac{40}{50} = \frac{4}{5} = 0{,}8.
Khi đó tan⁡t∘=34\tan t^\circ = \dfrac{3}{4}, suy ra t∘≈36,87∘t^\circ \approx 36{,}87^\circ, giá trị này nằm trong khoảng cho phép (từ 00 đến 180180 phút), nên vị trí xa nhất thực sự đạt được.

Toạ độ điểm MM xa gốc toạ độ nhất.
xM=3+5⋅0,6=6,yM=4+5⋅0,8=8.x_M = 3 + 5\cdot 0{,}6 = 6, \qquad y_M = 4 + 5\cdot 0{,}8 = 8.

Kiểm tra lại. OM=62+82=100=10OM = \sqrt{6^2 + 8^2} = \sqrt{100} = 10 — đúng bằng giá trị lớn nhất đã tìm. (Nhận xét thêm: MM luôn chạy trên đường tròn tâm I(3;4)I(3;4) bán kính 55; vì OI=32+42=5OI = \sqrt{3^2+4^2} = 5 nên OO nằm trên đường tròn này, điểm xa OO nhất là điểm đối tâm (6;8)(6;8), cho OMOM bằng đường kính 1010.)

Vậy chất điểm MM ở xa gốc toạ độ nhất tại M(6;8)M(6;8), khoảng cách lớn nhất là 1010.

Đáp số

M(6; 8), khoảng cách lớn nhất OM = 10

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.