Sách bài tập Toán 10 Tập hai

Giải Bài 3 trang 70 SBT Toán 10

Bài tập ôn tập cuối năm

Đề bài

Cho tam thức bậc hai f(x)=ax2+bx+cf(x) = ax^2 + bx + c với đồ thị là parabol có đỉnh I(1;4)I(1; 4) và đi qua điểm A(2;3)A(2; 3).

a) Xác định các hệ số aa, bb, cc của tam thức bậc hai f(x)f(x).

b) Vẽ parabol này.

c) Từ đồ thị đã vẽ ở câu b), hãy cho biết khoảng đồng biến, khoảng nghịch biến và tập giá trị của hàm số y=f(x)y = f(x).

d) Lập bảng xét dấu để giải bất phương trình f(x)x−2≥0\dfrac{f(x)}{x - 2} \geq 0.

Lời giải

a) Xác định các hệ số aa, bb, cc.

Vì parabol có đỉnh I(1;4)I(1; 4) nên f(x)f(x) có dạng:
f(x)=a(x−1)2+4.f(x) = a(x - 1)^2 + 4.

Parabol đi qua điểm A(2;3)A(2; 3) nên thay x=2x = 2, f(2)=3f(2) = 3:
a(2−1)2+4=3⇒a+4=3⇒a=−1.a(2 - 1)^2 + 4 = 3 \Rightarrow a + 4 = 3 \Rightarrow a = -1.

Vậy f(x)=−(x−1)2+4=−(x2−2x+1)+4=−x2+2x+3.f(x) = -(x - 1)^2 + 4 = -(x^2 - 2x + 1) + 4 = -x^2 + 2x + 3.

Suy ra a=−1, b=2, c=3.a = -1,\ b = 2,\ c = 3.

*Kiểm tra:* đỉnh có hoành độ x=−b2a=−22⋅(−1)=1x = -\dfrac{b}{2a} = -\dfrac{2}{2\cdot(-1)} = 1, f(1)=−1+2+3=4f(1) = -1 + 2 + 3 = 4 (đúng đỉnh I(1;4)I(1;4)); f(2)=−4+4+3=3f(2) = -4 + 4 + 3 = 3 (đúng qua A(2;3)A(2;3)).

b) Vẽ parabol y=−x2+2x+3y = -x^2 + 2x + 3.

Vì a=−1<0a = -1 < 0 nên parabol quay bề lõm xuống dưới, nhận đường thẳng x=1x = 1 làm trục đối xứng.

Một số điểm đặc biệt:
- Đỉnh I(1;4)I(1; 4).
- Giao với trục OyOy: cho x=0⇒y=3x = 0 \Rightarrow y = 3, điểm (0;3)(0; 3).
- Giao với trục OxOx: cho y=0⇒−x2+2x+3=0⇔x2−2x−3=0⇔x=−1y = 0 \Rightarrow -x^2 + 2x + 3 = 0 \Leftrightarrow x^2 - 2x - 3 = 0 \Leftrightarrow x = -1 hoặc x=3x = 3, được hai điểm (−1;0)(-1; 0) và (3;0)(3; 0).
- Điểm A(2;3)A(2; 3) (đối xứng với (0;3)(0;3) qua trục x=1x = 1).

Vẽ parabol đi qua các điểm trên, đỉnh ở trên cùng, bề lõm hướng xuống.

c) Khoảng đồng biến, nghịch biến và tập giá trị.

Dựa vào đồ thị (parabol có bề lõm xuống, đỉnh tại x=1x = 1):
- Hàm số đồng biến trên khoảng (−∞;1)(-\infty; 1).
- Hàm số nghịch biến trên khoảng (1;+∞)(1; +\infty).

Giá trị lớn nhất của hàm số là y=4y = 4 đạt tại x=1x = 1; đồ thị không có điểm thấp nhất. Do đó tập giá trị là:
T=(−∞;4].T = (-\infty; 4].

d) Giải bất phương trình f(x)x−2≥0\dfrac{f(x)}{x - 2} \geq 0.

Ta có f(x)=−x2+2x+3=−(x+1)(x−3)f(x) = -x^2 + 2x + 3 = -(x + 1)(x - 3), có hai nghiệm x=−1x = -1 và x=3x = 3; với a=−1<0a = -1 < 0 nên f(x)>0f(x) > 0 khi −1<x<3-1 < x < 3 và f(x)<0f(x) < 0 ở ngoài đoạn đó.

Mẫu thức x−2x - 2 có nghiệm x=2x = 2 (điều kiện x≠2x \neq 2).

Bảng xét dấu của g(x)=f(x)x−2g(x) = \dfrac{f(x)}{x - 2} với các giá trị tới hạn −1, 2, 3-1,\ 2,\ 3:

| xx | −∞-\infty | | −1-1 | | 22 | | 33 | | +∞+\infty |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| f(x)f(x) | | −- | 00 | ++ | ++ | ++ | 00 | −- | |
| x−2x - 2 | | −- | −- | −- | 00 | ++ | ++ | ++ | |
| g(x)g(x) | | ++ | 00 | −- | \|\| | ++ | 00 | −- | |

(g(x)g(x) không xác định tại x=2x = 2.)

Bất phương trình f(x)x−2≥0\dfrac{f(x)}{x - 2} \geq 0 được thỏa mãn khi g(x)>0g(x) > 0 hoặc g(x)=0g(x) = 0, tức là:
x≤−1hoặc2<x≤3.x \leq -1 \quad \text{hoặc} \quad 2 < x \leq 3.

Vậy tập nghiệm của bất phương trình là:
S=(−∞;−1]∪(2;3].S = (-\infty; -1] \cup (2; 3].

Đáp số

a=−1, b=2, c=3a = -1,\ b = 2,\ c = 3; tức f(x)=−x2+2x+3f(x) = -x^2 + 2x + 3Parabol đỉnh I(1;4)I(1;4), bề lõm xuống, qua (−1;0), (3;0), (0;3), (2;3)(-1;0),\ (3;0),\ (0;3),\ (2;3)Đồng biến trên (−∞;1)(-\infty; 1), nghịch biến trên (1;+∞)(1; +\infty); tập giá trị T=(−∞;4]T = (-\infty; 4]S=(−∞;−1]∪(2;3]S = (-\infty; -1] \cup (2; 3]

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.