Sách bài tập Toán 10 Tập một

Giải Bài 5.35 trang 84 SBT Toán 10

Bài tập ôn tập cuối chương V

Đề bài

Một học sinh dùng một dụng cụ đo đường kính dd của một viên bi (đơn vị: mm) thu được kết quả sau:

| Lần đo | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| dd | 6,50 | 6,51 | 6,50 | 6,52 | 6,49 | 6,50 | 6,78 | 6,49 |

a) Bạn Minh cho rằng kết quả đo ở lần 7 không chính xác. Hãy kiểm tra khẳng định này của Minh.

b) Tìm giá trị xấp xỉ cho đường kính của viên bi.

Lời giải

## a) Kiểm tra khẳng định của Minh

Một giá trị được coi là giá trị bất thường (ngoại lệ) nếu nó nhỏ hơn Q1−1,5⋅ΔQQ_1 - 1{,}5\cdot\Delta_Q hoặc lớn hơn Q3+1,5⋅ΔQQ_3 + 1{,}5\cdot\Delta_Q, trong đó ΔQ=Q3−Q1\Delta_Q = Q_3 - Q_1 là khoảng tứ phân vị. Ta kiểm tra xem lần đo thứ 7 (d=6,78d = 6{,}78) có phải là giá trị bất thường hay không.

Sắp xếp mẫu số liệu theo thứ tự không giảm:

6,49; 6,49; 6,50; 6,50; 6,50; 6,51; 6,52; 6,786{,}49;\ 6{,}49;\ 6{,}50;\ 6{,}50;\ 6{,}50;\ 6{,}51;\ 6{,}52;\ 6{,}78

Mẫu có n=8n = 8 giá trị.

Trung vị (trung bình của giá trị thứ 4 và thứ 5):
Me=6,50+6,502=6,50M_e = \frac{6{,}50 + 6{,}50}{2} = 6{,}50

Tứ phân vị thứ nhất Q1Q_1 là trung vị của nửa số liệu bên trái: 6,49; 6,49; 6,50; 6,506{,}49;\ 6{,}49;\ 6{,}50;\ 6{,}50
Q1=6,49+6,502=6,495Q_1 = \frac{6{,}49 + 6{,}50}{2} = 6{,}495

Tứ phân vị thứ ba Q3Q_3 là trung vị của nửa số liệu bên phải: 6,50; 6,51; 6,52; 6,786{,}50;\ 6{,}51;\ 6{,}52;\ 6{,}78
Q3=6,51+6,522=6,515Q_3 = \frac{6{,}51 + 6{,}52}{2} = 6{,}515

Khoảng tứ phân vị:
ΔQ=Q3−Q1=6,515−6,495=0,02\Delta_Q = Q_3 - Q_1 = 6{,}515 - 6{,}495 = 0{,}02

Xác định các đầu mút của khoảng giá trị "bình thường":
Q1−1,5⋅ΔQ=6,495−1,5⋅0,02=6,495−0,03=6,465Q_1 - 1{,}5\cdot\Delta_Q = 6{,}495 - 1{,}5\cdot 0{,}02 = 6{,}495 - 0{,}03 = 6{,}465
Q3+1,5⋅ΔQ=6,515+1,5⋅0,02=6,515+0,03=6,545Q_3 + 1{,}5\cdot\Delta_Q = 6{,}515 + 1{,}5\cdot 0{,}02 = 6{,}515 + 0{,}03 = 6{,}545

Giá trị ở lần đo thứ 7 là 6,78>6,5456{,}78 > 6{,}545, nên 6,786{,}78 là giá trị bất thường của mẫu số liệu.

Vậy khẳng định của Minh là đúng: kết quả đo ở lần 7 không chính xác.

##

b) Tìm giá trị xấp xỉ cho đường kính viên bi

Vì giá trị 6,786{,}78 là giá trị bất thường (do sai số khi đo) nên ta loại bỏ nó, rồi lấy số trung bình của 7 giá trị còn lại làm giá trị xấp xỉ cho đường kính viên bi:

dˉ=6,50+6,51+6,50+6,52+6,49+6,50+6,497=45,517≈6,5014\bar{d} = \frac{6{,}50 + 6{,}51 + 6{,}50 + 6{,}52 + 6{,}49 + 6{,}50 + 6{,}49}{7} = \frac{45{,}51}{7} \approx 6{,}5014

Vậy đường kính của viên bi xấp xỉ bằng 6,506{,}50 mm.

Đáp số

Khẳng định của Minh đúng: 6,78 là giá trị bất thường nên lần đo 7 không chính xácd ≈ 6,50 mm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.