Sách bài tập Toán 11 Tập hai

Giải Bài 7.4 trang 26 SBT Toán 11

Bài 20. Hàm số mũ và hàm số lôgarit

Đề bài

Cho hình chóp S.ABCDS.ABCD có đáy là hình vuông tâm OO và tất cả các cạnh của hình chóp đều bằng aa. Gọi MM, NN lần lượt là trung điểm các cạnh SASA, ABAB.

a) Tính góc giữa các cặp đường thẳng sau: MNMN và SDSD; MOMO và SBSB.

b) Tính tang của góc giữa hai đường thẳng SNSN và BCBC.

Lời giải

Thiết lập. Đáy ABCDABCD là hình vuông cạnh aa nên đường chéo AC=BD=a2AC=BD=a\sqrt2 và OO là trung điểm của cả ACAC lẫn BDBD. Các tam giác bên có ba cạnh đều bằng aa:
- △SAB, △SBC, △SCD, △SDA\triangle SAB,\ \triangle SBC,\ \triangle SCD,\ \triangle SDA là các tam giác đều cạnh aa.

## a) Góc giữa MNMN và SDSD; giữa MOMO và SBSB

• Góc giữa MNMN và SDSD.
Trong △SAB\triangle SAB, MM là trung điểm SASA, NN là trung điểm ABAB nên MNMN là đường trung bình:
MN∥SB.MN\parallel SB.
Do đó (MN, SD)=(SB, SD)\big(MN,\,SD\big)=\big(SB,\,SD\big).

Xét △SBD\triangle SBD: SB=SD=aSB=SD=a và BD=a2BD=a\sqrt2. Ta có
SB2+SD2=a2+a2=2a2=(a2)2=BD2,SB^2+SD^2=a^2+a^2=2a^2=(a\sqrt2)^2=BD^2,
nên theo định lí Pytago đảo △SBD\triangle SBD vuông tại SS, tức BSD^=90∘\widehat{BSD}=90^\circ.
(MN, SD)=90∘.\boxed{\big(MN,\,SD\big)=90^\circ.}

• Góc giữa MOMO và SBSB.
Trong △SAC\triangle SAC, MM là trung điểm SASA, OO là trung điểm ACAC nên MOMO là đường trung bình:
MO∥SC.MO\parallel SC.
Do đó (MO, SB)=(SC, SB)=BSC^\big(MO,\,SB\big)=\big(SC,\,SB\big)=\widehat{BSC}.

Xét △SBC\triangle SBC có SB=SC=BC=aSB=SC=BC=a nên là tam giác đều, suy ra BSC^=60∘\widehat{BSC}=60^\circ.
(MO, SB)=60∘.\boxed{\big(MO,\,SB\big)=60^\circ.}

##

b) Tang của góc giữa SNSN và BCBC

Gọi QQ là trung điểm của DCDC. Vì N, QN,\,Q lần lượt là trung điểm của hai cạnh đối AB, DCAB,\,DC của hình vuông nên
NQ∥BC,NQ=BC=a.NQ\parallel BC,\qquad NQ=BC=a.
Vậy (SN, BC)=(SN, NQ)=SNQ^\big(SN,\,BC\big)=\big(SN,\,NQ\big)=\widehat{SNQ}.

Tính các cạnh của △SNQ\triangle SNQ:
- SNSN là trung tuyến (từ SS) của △SAB\triangle SAB đều cạnh aa nên SN=a32SN=\dfrac{a\sqrt3}{2}.
- SQSQ là trung tuyến (từ SS) của △SDC\triangle SDC đều cạnh aa nên SQ=a32SQ=\dfrac{a\sqrt3}{2}.
- NQ=aNQ=a.

Áp dụng định lí côsin tại đỉnh NN:
cos⁡SNQ^=SN2+NQ2−SQ22⋅SN⋅NQ=NQ22⋅SN⋅NQ=NQ2 SN=a2⋅a32=13.\cos\widehat{SNQ}=\frac{SN^2+NQ^2-SQ^2}{2\cdot SN\cdot NQ}=\frac{NQ^2}{2\cdot SN\cdot NQ}=\frac{NQ}{2\,SN}=\frac{a}{2\cdot\frac{a\sqrt3}{2}}=\frac{1}{\sqrt3}.
(do SN=SQSN=SQ nên SN2−SQ2=0SN^2-SQ^2=0).

Với cos⁡φ=13\cos\varphi=\dfrac{1}{\sqrt3} thì sin⁡φ=1−13=23\sin\varphi=\sqrt{1-\dfrac13}=\sqrt{\dfrac23}, suy ra
tan⁡φ=sin⁡φcos⁡φ=23⋅3=2.\tan\varphi=\frac{\sin\varphi}{\cos\varphi}=\sqrt{\frac23}\cdot\sqrt3=\sqrt2.

tan⁡(SN, BC)=2≈1,41.\boxed{\tan\big(SN,\,BC\big)=\sqrt2\approx1{,}41.}

Kiểm tra lại bằng tọa độ. Chọn OO là gốc, A(a2,0,0)A\big(\tfrac{a}{\sqrt2},0,0\big), B(0,a2,0)B\big(0,\tfrac{a}{\sqrt2},0\big), C(−a2,0,0)C\big(-\tfrac{a}{\sqrt2},0,0\big), D(0,−a2,0)D\big(0,-\tfrac{a}{\sqrt2},0\big), S(0,0,a2)S\big(0,0,\tfrac{a}{\sqrt2}\big) (vì SO=SA2−AO2=a2SO=\sqrt{SA^2-AO^2}=\tfrac{a}{\sqrt2}). Khi đó MN⃗∥(0,1,−1)\vec{MN}\parallel(0,1,-1), SD⃗∥(0,−1,−1)\vec{SD}\parallel(0,-1,-1) cho tích vô hướng 0⇒90∘0\Rightarrow90^\circ; MO⃗∥(1,0,1)\vec{MO}\parallel(1,0,1), SB⃗∥(0,1,−1)\vec{SB}\parallel(0,1,-1) cho cos⁡=12⇒60∘\cos=\tfrac12\Rightarrow60^\circ; SN⃗∥(1,1,−2)\vec{SN}\parallel(1,1,-2), BC⃗∥(1,1,0)\vec{BC}\parallel(1,1,0) cho cos⁡=262=13⇒tan⁡=2\cos=\tfrac{2}{\sqrt6\sqrt2}=\tfrac{1}{\sqrt3}\Rightarrow\tan=\sqrt2. Khớp.

Đáp số

(MN, SD) = 90°; (MO, SB) = 60°tan = √2 ≈ 1,41

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.