Sách bài tập Toán 11 Tập hai

Giải Bài 7.49 trang 42 SBT Toán 11

Bài tập cuối chương VII

Đề bài

Cho hình lập phương ABCD.A′B′C′D′ABCD.A'B'C'D' có cạnh bằng aa. Thể tích khối tứ diện ABC′D′ABC'D' bằng
A. a33\dfrac{a^3}{3}.
B. a32\dfrac{a^3}{2}.
C. a36\dfrac{a^3}{6}.
D. 2a33\dfrac{2a^3}{3}.

Lời giải

Nhận xét quan trọng về hình vẽ. Với cách kí hiệu hình lập phương ABCD.A′B′C′D′ABCD.A'B'C'D' (đáy dưới ABCDABCD, đỉnh có dấu phẩy nằm ngay phía trên đỉnh tương ứng), bốn điểm A,  B,  C′,  D′A,\;B,\;C',\;D' cùng nằm trong một mặt phẳng — đó chính là mặt cắt chéo hình chữ nhật của khối lập phương (cạnh aa và a2a\sqrt2). Vì bốn điểm đồng phẳng nên chúng không tạo thành một tứ diện (thể tích sẽ bằng 00, không có trong các phương án). Do đó khối tứ diện cần tính là khối tứ diện đều nội tiếp hình lập phương, gồm bốn đỉnh A,  C,  B′,  D′A,\;C,\;B',\;D' (các đỉnh không kề nhau từng đôi của hình lập phương).

Cách tính: lấy thể tích lập phương trừ đi các góc cắt.

∙\bullet Thể tích khối lập phương:
Vlp=a3.V_{\text{lp}}=a^3.

∙\bullet Khi dựng tứ diện ACB′D′AC B'D', ta cắt bỏ khỏi hình lập phương 4 khối tứ diện vuông ở 4 đỉnh còn lại là B,  D,  A′,  C′B,\;D,\;A',\;C'. Mỗi khối là một tứ diện có ba cạnh đôi một vuông góc, cùng xuất phát từ một đỉnh và đều bằng aa.

Xét khối ở đỉnh BB: tứ diện B.ABC′B.ABC'... cụ thể là khối B A C B′B\,A\,C\,B' với BA,  BC,  BB′BA,\;BC,\;BB' đôi một vuông góc, mỗi cạnh bằng aa. Chọn mặt đáy là tam giác vuông ABCABC (vuông tại BB) và chiều cao là BB′BB':
Vgóc=13⋅S△ABC⋅BB′=13⋅(12 a⋅a)⋅a=a36.V_{\text{góc}}=\frac13\cdot S_{\triangle ABC}\cdot BB'=\frac13\cdot\Big(\frac12\,a\cdot a\Big)\cdot a=\frac{a^3}{6}.

Bốn khối góc ở B,  D,  A′,  C′B,\;D,\;A',\;C' bằng nhau nên tổng thể tích bị cắt bỏ:
4⋅a36=2a33.4\cdot\frac{a^3}{6}=\frac{2a^3}{3}.

∙\bullet Vậy thể tích khối tứ diện ACB′D′ACB'D':
V=Vlp−2a33=a3−2a33=a33.V=V_{\text{lp}}-\frac{2a^3}{3}=a^3-\frac{2a^3}{3}=\frac{a^3}{3}.

Kiểm tra lại. Tứ diện ACB′D′ACB'D' là tứ diện đều cạnh a2a\sqrt2 (mỗi cạnh là một đường chéo mặt của lập phương). Thể tích tứ diện đều cạnh mm là m362\dfrac{m^3}{6\sqrt2}; với m=a2m=a\sqrt2 ta được (a2)362=22 a362=a33\dfrac{(a\sqrt2)^3}{6\sqrt2}=\dfrac{2\sqrt2\,a^3}{6\sqrt2}=\dfrac{a^3}{3}. Kết quả trùng khớp.

Chọn đáp án A. a33\dfrac{a^3}{3}.

Đáp số

A. a33\dfrac{a^3}{3}

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.