Sách bài tập Toán 11 Tập hai

Giải Bài 7.55 trang 43 SBT Toán 11

Bài tập cuối chương VII

Đề bài

Cho hình lập phương ABCD.A′B′C′D′ABCD.A'B'C'D' có cạnh bằng aa. Gọi MM, NN lần lượt là trung điểm của các cạnh ABAB, ADAD.

a) Tính theo aa thể tích khối chóp cụt AMN.A′B′D′AMN.A'B'D'.

b) Tính theo aa khoảng cách giữa hai đường thẳng MNMN và A′BA'B.

Lời giải

Chọn hình lập phương ABCD.A′B′C′D′ABCD.A'B'C'D' cạnh aa với MM, NN là trung điểm của ABAB, ADAD, nên AM=AN=a2AM = AN = \dfrac{a}{2}.

### a) Thể tích khối chóp cụt AMN.A′B′D′AMN.A'B'D'

Khối AMN.A′B′D′AMN.A'B'D' là một khối chóp cụt.

- Hai đáy nằm trong hai mặt phẳng song song: △AMN\triangle AMN nằm trong mặt (ABCD)(ABCD), còn △A′B′D′\triangle A'B'D' nằm trong mặt (A′B′C′D′)(A'B'C'D').
- Vì MM, NN là trung điểm ABAB, ADAD nên MNMN là đường trung bình của △ABD\triangle ABD, do đó MN∥BD∥B′D′MN \parallel BD \parallel B'D'; đồng thời AM∥A′B′AM \parallel A'B', AN∥A′D′AN \parallel A'D'. Hai tam giác AMNAMN và A′B′D′A'B'D' đồng dạng theo tỉ số 12\dfrac{1}{2}, nên các đường AA′AA', MB′MB', ND′ND' đồng quy — khối đã cho đúng là khối chóp cụt.

Diện tích hai đáy. Vì AM⊥ANAM\perp AN và A′B′⊥A′D′A'B'\perp A'D':
S1=SAMN=12⋅a2⋅a2=a28,S2=SA′B′D′=12⋅a⋅a=a22.S_1 = S_{AMN} = \frac{1}{2}\cdot\frac{a}{2}\cdot\frac{a}{2} = \frac{a^2}{8}, \qquad S_2 = S_{A'B'D'} = \frac{1}{2}\cdot a\cdot a = \frac{a^2}{2}.

Chiều cao. Khoảng cách giữa hai mặt phẳng đáy (ABCD)(ABCD) và (A′B′C′D′)(A'B'C'D') là h=ah = a.

Áp dụng công thức thể tích khối chóp cụt:
V=h3(S1+S2+S1S2).V = \frac{h}{3}\left(S_1 + S_2 + \sqrt{S_1 S_2}\right).
Với S1S2=a28⋅a22=a416=a24\sqrt{S_1 S_2} = \sqrt{\dfrac{a^2}{8}\cdot\dfrac{a^2}{2}} = \sqrt{\dfrac{a^4}{16}} = \dfrac{a^2}{4}, ta có:
V=a3(a28+a22+a24)=a3⋅a2+4a2+2a28=a3⋅7a28=7a324.V = \frac{a}{3}\left(\frac{a^2}{8} + \frac{a^2}{2} + \frac{a^2}{4}\right) = \frac{a}{3}\cdot\frac{a^2 + 4a^2 + 2a^2}{8} = \frac{a}{3}\cdot\frac{7a^2}{8} = \frac{7a^3}{24}.

Vậy VAMN.A′B′D′=7a324V_{AMN.A'B'D'} = \dfrac{7a^3}{24}.

###

b) Khoảng cách giữa hai đường thẳng MNMN và A′BA'B

Bước 1 — Dựng mặt phẳng chứa A′BA'B và song song với MNMN.

Vì MN∥BDMN \parallel BD (đường trung bình △ABD\triangle ABD) mà BD⊂(A′BD)BD \subset (A'BD) nên MN∥(A′BD)MN \parallel (A'BD). Mặt phẳng (A′BD)(A'BD) lại chứa đường thẳng A′BA'B.

Do đó:
d(MN, A′B)=d(MN, (A′BD))=d(M, (A′BD)).d(MN,\,A'B) = d\big(MN,\,(A'BD)\big) = d\big(M,\,(A'BD)\big).

Bước 2 — Tính d(M,(A′BD))d(M,(A'BD)).

Vì B∈(A′BD)B \in (A'BD) và MM là trung điểm ABAB nên:
d(M,(A′BD))=12 d(A,(A′BD)).d\big(M,(A'BD)\big) = \frac{1}{2}\,d\big(A,(A'BD)\big).

Xét tứ diện vuông A.A′BDA.A'BD tại đỉnh AA có ba cạnh đôi một vuông góc:
AA′=AB=AD=a.AA' = AB = AD = a.
Gọi h=d(A,(A′BD))h = d(A,(A'BD)). Áp dụng hệ thức trong tứ diện vuông:
1h2=1AA′2+1AB2+1AD2=1a2+1a2+1a2=3a2.\frac{1}{h^2} = \frac{1}{AA'^2} + \frac{1}{AB^2} + \frac{1}{AD^2} = \frac{1}{a^2} + \frac{1}{a^2} + \frac{1}{a^2} = \frac{3}{a^2}.
Suy ra h=a3=a33h = \dfrac{a}{\sqrt{3}} = \dfrac{a\sqrt{3}}{3}.

Bước 3 — Kết luận.
d(MN, A′B)=12⋅a33=a36.d(MN,\,A'B) = \frac{1}{2}\cdot\frac{a\sqrt{3}}{3} = \frac{a\sqrt{3}}{6}.

Kiểm tra bằng tọa độ. Đặt A(0;0;0)A(0;0;0), B(a;0;0)B(a;0;0), D(0;a;0)D(0;a;0), A′(0;0;a)A'(0;0;a), M(a2;0;0)M\left(\tfrac{a}{2};0;0\right), N(0;a2;0)N\left(0;\tfrac{a}{2};0\right). Khi đó u⃗MN=(−1;1;0)\vec{u}_{MN}=(-1;1;0), u⃗A′B=(1;0;−1)\vec{u}_{A'B}=(1;0;-1), [u⃗MN,u⃗A′B]=(−1;−1;−1)[\vec{u}_{MN},\vec{u}_{A'B}]=(-1;-1;-1) và MA′→=(−a2;0;a)\overrightarrow{MA'}=\left(-\tfrac{a}{2};0;a\right):
d=∣MA′→⋅[u⃗MN,u⃗A′B]∣∣[u⃗MN,u⃗A′B]∣=∣a2−a∣3=a/23=a36.d = \frac{\left|\overrightarrow{MA'}\cdot[\vec{u}_{MN},\vec{u}_{A'B}]\right|}{\left|[\vec{u}_{MN},\vec{u}_{A'B}]\right|} = \frac{\left|\tfrac{a}{2} - a\right|}{\sqrt{3}} = \frac{a/2}{\sqrt{3}} = \frac{a\sqrt{3}}{6}.

Kết quả trùng khớp.

Đáp số

V=7a324V = \dfrac{7a^3}{24}d(MN,A′B)=a36d(MN, A'B) = \dfrac{a\sqrt{3}}{6}

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.