Sách bài tập Toán 7 Tập một

Giải Bài 1.10 trang 10 SBT Toán 7

Bài 1. Tập hợp các số hữu tỉ

Đề bài

Điền các số hữu tỉ thích hợp vào ô trống trong hình tháp dưới đây, biết rằng mỗi ô ở hàng trên bằng tổng của hai số trong hai ô kề nó ở hàng dưới.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 10 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình tháp số gồm 5 hàng (từ dưới lên: 5 ô, 4 ô, 3 ô, 2 ô, 1 ô). Mỗi ô hàng trên đặt gối lên hai ô kề nhau ở hàng dưới và bằng tổng của chúng. Các ô đã cho (còn lại để trống):
- Hàng dưới cùng (5 ô): ô thứ 2 = 12\dfrac{1}{2}; ô thứ 3 = −13\dfrac{-1}{3}; các ô thứ 1, 4, 5 để trống.
- Hàng thứ hai từ dưới (4 ô): ô thứ 1 = 14\dfrac{1}{4}; ô thứ 3 = −112\dfrac{-1}{12}; các ô thứ 2, 4 để trống.
- Hàng thứ ba (3 ô): ô thứ 3 (ngoài cùng bên phải) = −13\dfrac{-1}{3}; các ô thứ 1, 2 để trống.
- Hàng thứ tư (2 ô): cả hai ô để trống.
- Hàng trên cùng (1 ô): để trống.

Lời giải

Gọi tên các ô (từ dưới lên, trái sang phải):

- Hàng 1 (dưới cùng, 5 ô): a1, a2=12, a3=−13, a4, a5a_1,\ a_2=\dfrac{1}{2},\ a_3=\dfrac{-1}{3},\ a_4,\ a_5
- Hàng 2 (4 ô): b1=14, b2, b3=−112, b4b_1=\dfrac{1}{4},\ b_2,\ b_3=\dfrac{-1}{12},\ b_4
- Hàng 3 (3 ô): c1, c2, c3=−13c_1,\ c_2,\ c_3=\dfrac{-1}{3}
- Hàng 4 (2 ô): d1, d2d_1,\ d_2
- Hàng 5 (trên cùng): ee

Quy tắc: mỗi ô bằng tổng hai ô kề nó ở hàng dưới.

a) Tìm các ô ở hàng 1 và các ô đã đủ dữ kiện ở hàng 2

Từ b1=a1+a2b_1=a_1+a_2:
14=a1+12 ⇒ a1=14−12=−14.\dfrac{1}{4}=a_1+\dfrac{1}{2}\ \Rightarrow\ a_1=\dfrac{1}{4}-\dfrac{1}{2}=\dfrac{-1}{4}.

Ô b2=a2+a3=12+−13=36−26=16.b_2=a_2+a_3=\dfrac{1}{2}+\dfrac{-1}{3}=\dfrac{3}{6}-\dfrac{2}{6}=\dfrac{1}{6}.

Từ b3=a3+a4b_3=a_3+a_4:
−112=−13+a4 ⇒ a4=−112+13=−112+412=312=14.\dfrac{-1}{12}=\dfrac{-1}{3}+a_4\ \Rightarrow\ a_4=\dfrac{-1}{12}+\dfrac{1}{3}=\dfrac{-1}{12}+\dfrac{4}{12}=\dfrac{3}{12}=\dfrac{1}{4}.

b) Tìm b4b_4 rồi suy ra a5a_5

Từ c3=b3+b4c_3=b_3+b_4:
−13=−112+b4 ⇒ b4=−13+112=−412+112=−312=−14.\dfrac{-1}{3}=\dfrac{-1}{12}+b_4\ \Rightarrow\ b_4=\dfrac{-1}{3}+\dfrac{1}{12}=\dfrac{-4}{12}+\dfrac{1}{12}=\dfrac{-3}{12}=\dfrac{-1}{4}.

Từ b4=a4+a5b_4=a_4+a_5:
−14=14+a5 ⇒ a5=−14−14=−24=−12.\dfrac{-1}{4}=\dfrac{1}{4}+a_5\ \Rightarrow\ a_5=\dfrac{-1}{4}-\dfrac{1}{4}=\dfrac{-2}{4}=\dfrac{-1}{2}.

Vậy hàng 1 đầy đủ là: −14; 12; −13; 14; −12.\dfrac{-1}{4};\ \dfrac{1}{2};\ \dfrac{-1}{3};\ \dfrac{1}{4};\ \dfrac{-1}{2}.

c) Tìm hai ô còn trống ở hàng 3

c1=b1+b2=14+16=312+212=512.c_1=b_1+b_2=\dfrac{1}{4}+\dfrac{1}{6}=\dfrac{3}{12}+\dfrac{2}{12}=\dfrac{5}{12}.
c2=b2+b3=16+−112=212−112=112.c_2=b_2+b_3=\dfrac{1}{6}+\dfrac{-1}{12}=\dfrac{2}{12}-\dfrac{1}{12}=\dfrac{1}{12}.

d) Tìm hai ô ở hàng 4

d1=c1+c2=512+112=612=12.d_1=c_1+c_2=\dfrac{5}{12}+\dfrac{1}{12}=\dfrac{6}{12}=\dfrac{1}{2}.
d2=c2+c3=112+−13=112−412=−312=−14.d_2=c_2+c_3=\dfrac{1}{12}+\dfrac{-1}{3}=\dfrac{1}{12}-\dfrac{4}{12}=\dfrac{-3}{12}=\dfrac{-1}{4}.

e) Tìm ô trên cùng

e=d1+d2=12+−14=24−14=14.e=d_1+d_2=\dfrac{1}{2}+\dfrac{-1}{4}=\dfrac{2}{4}-\dfrac{1}{4}=\dfrac{1}{4}.

Kiểm tra lại (cộng từng cặp ô kề nhau từ dưới lên):

- Hàng 2: −14+12=14\dfrac{-1}{4}+\dfrac{1}{2}=\dfrac{1}{4}; 12+−13=16\dfrac{1}{2}+\dfrac{-1}{3}=\dfrac{1}{6}; −13+14=−112\dfrac{-1}{3}+\dfrac{1}{4}=\dfrac{-1}{12}; 14+−12=−14\dfrac{1}{4}+\dfrac{-1}{2}=\dfrac{-1}{4} ✓
- Hàng 3: 14+16=512\dfrac{1}{4}+\dfrac{1}{6}=\dfrac{5}{12}; 16+−112=112\dfrac{1}{6}+\dfrac{-1}{12}=\dfrac{1}{12}; −112+−14=−13\dfrac{-1}{12}+\dfrac{-1}{4}=\dfrac{-1}{3} ✓
- Hàng 4: 512+112=12\dfrac{5}{12}+\dfrac{1}{12}=\dfrac{1}{2}; 112+−13=−14\dfrac{1}{12}+\dfrac{-1}{3}=\dfrac{-1}{4} ✓
- Hàng 5: 12+−14=14\dfrac{1}{2}+\dfrac{-1}{4}=\dfrac{1}{4} ✓

Tất cả đều khớp với các số đã cho.

Kết quả điền vào tháp (từ dưới lên):

- Hàng 1: −14; 12; −13; 14; −12\dfrac{-1}{4};\ \dfrac{1}{2};\ \dfrac{-1}{3};\ \dfrac{1}{4};\ \dfrac{-1}{2}
- Hàng 2: 14; 16; −112; −14\dfrac{1}{4};\ \dfrac{1}{6};\ \dfrac{-1}{12};\ \dfrac{-1}{4}
- Hàng 3: 512; 112; −13\dfrac{5}{12};\ \dfrac{1}{12};\ \dfrac{-1}{3}
- Hàng 4: 12; −14\dfrac{1}{2};\ \dfrac{-1}{4}
- Hàng 5: 14\dfrac{1}{4}

Đáp số

Hàng 1: ô 1 = −14-\dfrac{1}{4}; ô 4 = 14\dfrac{1}{4}; ô 5 = −12-\dfrac{1}{2}Hàng 2: ô 2 = 16\dfrac{1}{6}; ô 4 = −14-\dfrac{1}{4}Hàng 3: ô 1 = 512\dfrac{5}{12}; ô 2 = 112\dfrac{1}{12}Hàng 4: 12\dfrac{1}{2} và −14-\dfrac{1}{4}Hàng 5 (đỉnh): 14\dfrac{1}{4}

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.