Sách bài tập Toán 9 Tập một

Giải Bài 5.27 trang 71 SBT Toán 9

Bài tập ôn tập chương V

Đề bài

Cho tam giác ABCABC có AB<ACAB < AC và đường cao AHAH (H.5.12).

a) Trong các điểm BB, HH và CC, điểm nào nằm trong, điểm nào nằm trên và điểm nào nằm ngoài đường tròn (A;AB)(A; AB)? Vì sao?

b) Xác định vị trí của điểm DD trên đoạn ACAC trong mỗi trường hợp sau:
• Đường tròn (A)(A) và đường tròn (C;CD)(C; CD) tiếp xúc với nhau;
• Đường tròn (A)(A) và đường tròn (C;CD)(C; CD) cắt nhau;
• Đường tròn (A)(A) và đường tròn (C;CD)(C; CD) không giao nhau.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 71 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 5.12: Tam giác ABCABC với đỉnh AA ở trên, cạnh đáy BCBC nằm ngang (BB bên trái, CC bên phải). AHAH là đường cao hạ từ AA vuông góc với BCBC tại HH (có kí hiệu góc vuông tại HH). AB<ACAB < AC nên HH gần BB hơn.

Lời giải

a) Vị trí của BB, HH, CC đối với đường tròn (A;AB)(A;AB)

Đường tròn (A;AB)(A;AB) có tâm AA, bán kính R=ABR=AB. Để xét vị trí một điểm MM ta so sánh khoảng cách AMAM với R=ABR=AB.

- Điểm BB: AB=RAB = R nên BB nằm trên đường tròn (A;AB)(A;AB).

- Điểm HH: Vì AHAH là đường cao nên AH⊥BCAH \perp BC tại HH. Trong tam giác vuông ABHABH (vuông tại HH), cạnh ABAB là cạnh huyền nên là cạnh lớn nhất:
AH<AB=R.AH < AB = R.
Do AH<RAH < R nên HH nằm trong đường tròn (A;AB)(A;AB).

- Điểm CC: Theo giả thiết AC>AB=RAC > AB = R. Do AC>RAC > R nên CC nằm ngoài đường tròn (A;AB)(A;AB).

Kết luận: HH nằm trong, BB nằm trên, CC nằm ngoài đường tròn (A;AB)(A;AB).

b) Xác định vị trí điểm DD trên đoạn ACAC

Hai đường tròn là (A)=(A;AB)(A)=(A;AB) bán kính R1=ABR_1=AB và (C;CD)(C;CD) bán kính R2=CDR_2=CD. Hai tâm AA, CC cách nhau một khoảng
AC=d(không đổi).AC = d \quad (\text{không đổi}).
Vì DD nằm trên đoạn ACAC nên AD+CD=ACAD + CD = AC, suy ra CD=AC−ADCD = AC - AD.

Ta so sánh d=ACd=AC với R1+R2R_1+R_2 và ∣R1−R2∣|R_1-R_2|.

Vì R1=AB<ACR_1 = AB < AC và R2=CD≤ACR_2 = CD \le AC nên luôn có ∣R1−R2∣<AC|R_1-R_2| < AC. Do đó hai đường tròn không bao giờ ở trường hợp đựng nhau/tiếp xúc trong; chỉ còn phụ thuộc vào việc so sánh ACAC với R1+R2=AB+CDR_1+R_2 = AB + CD.

Mà AB+CD=AB+(AC−AD)AB + CD = AB + (AC - AD), nên:
AC so với AB+CD  ⟺  AD so với AB.AC \ \text{so với}\ AB+CD \iff AD \ \text{so với}\ AB.

• Hai đường tròn tiếp xúc nhau (tiếp xúc ngoài): AC=R1+R2=AB+CDAC = R_1+R_2 = AB + CD.
AC=AB+(AC−AD)⇒AD=AB.AC = AB + (AC-AD) \Rightarrow AD = AB.
Vậy DD là điểm trên ACAC sao cho AD=ABAD = AB (chính là giao điểm của đường tròn (A;AB)(A;AB) với cạnh ACAC).

• Hai đường tròn cắt nhau: ∣R1−R2∣<AC<R1+R2|R_1-R_2| < AC < R_1+R_2, tức AC<AB+CDAC < AB + CD.
AC<AB+(AC−AD)⇒AD<AB.AC < AB + (AC-AD) \Rightarrow AD < AB.
Vậy DD nằm giữa AA và điểm có AD=ABAD=AB (tức 0<AD<AB0 < AD < AB).

• Hai đường tròn không giao nhau (ở ngoài nhau): AC>R1+R2=AB+CDAC > R_1+R_2 = AB+CD.
AC>AB+(AC−AD)⇒AD>AB.AC > AB + (AC-AD) \Rightarrow AD > AB.
Vậy DD nằm giữa điểm có AD=ABAD=AB và CC (tức AB<AD<ACAB < AD < AC).

Kết luận: Gọi EE là điểm trên ACAC với AE=ABAE = AB. Khi đó:
- Tiếp xúc khi D≡ED\equiv E (AD=ABAD=AB);
- Cắt nhau khi DD nằm giữa AA và EE (AD<ABAD<AB);
- Không giao nhau khi DD nằm giữa EE và CC (AD>ABAD>AB).

Đáp số

HH nằm trong, BB nằm trên, CC nằm ngoài đường tròn (A;AB)(A;AB)Tiếp xúc: AD=ABAD=AB; Cắt nhau: AD<ABAD<AB; Không giao nhau: AD>ABAD>AB

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.