Sách bài tập Toán 9 Tập hai

Giải Bài 8.17 trang 48 SBT Toán 9

Chương VIII. Xác suất của biến cố trong một số mô hình xác suất đơn giản

Đề bài

Màu hạt của đậu Hà Lan có hai kiểu hình là vàng và xanh. Có hai gene ứng với hai kiểu hình này allele trội AA và allele lặn aa. Hình dạng hạt của đậu Hà Lan có hai kiểu hình là hạt trơn và hạt nhăn. Có hai gene ứng với hai kiểu hình này allele trội BB và allele lặn bb. Khi cho lai hai cây đậu Hà Lan, cặp gene của cây con lấy ngẫu nhiên một gene từ cây bố và một gene từ cây mẹ. Giả sử cả cây bố và cây mẹ có kiểu hình "Hạt vàng và trơn". Cây bố có kiểu gene là (Aa,Bb)(Aa, Bb), cây mẹ có kiểu gene là (Aa,Bb)(Aa, Bb). Tính xác suất để cây con có kiểu hình như cây bố và cây mẹ.

Lời giải

Phân tích bài toán

Kiểu hình của cây con do hai cặp gene quyết định:
- Màu hạt: ứng với cặp gene lấy từ allele AA (trội) và aa (lặn). Hạt vàng khi kiểu gene có ít nhất một allele trội AA (tức là AAAA hoặc AaAa); hạt xanh khi kiểu gene là aaaa.
- Hình dạng hạt: ứng với cặp gene lấy từ allele BB (trội) và bb (lặn). Hạt trơn khi kiểu gene có ít nhất một allele trội BB (tức là BBBB hoặc BbBb); hạt nhăn khi kiểu gene là bbbb.

Cây con lấy ngẫu nhiên một allele từ bố và một allele từ mẹ, hai cặp gene (màu và hình dạng) được chọn độc lập với nhau.

Bước 1. Xét cặp gene màu hạt (Aa×AaAa \times Aa)

Cây bố là AaAa nên cho con một trong hai allele AA hoặc aa, mỗi khả năng xác suất 12\dfrac{1}{2}. Tương tự với cây mẹ AaAa.

Cây con có kiểu gene aaaa (hạt xanh) khi nhận allele aa từ cả bố và mẹ:
P(aa)=12×12=14.P(aa) = \dfrac{1}{2} \times \dfrac{1}{2} = \dfrac{1}{4}.

Do đó xác suất cây con có hạt vàng (kiểu gene AAAA hoặc AaAa) là:
P(vàng)=1−14=34.P(\text{vàng}) = 1 - \dfrac{1}{4} = \dfrac{3}{4}.

Bước 2. Xét cặp gene hình dạng hạt (Bb×BbBb \times Bb)

Lập luận hoàn toàn tương tự:
P(bb)=12×12=14⇒P(trơn)=1−14=34.P(bb) = \dfrac{1}{2} \times \dfrac{1}{2} = \dfrac{1}{4} \quad\Rightarrow\quad P(\text{trơn}) = 1 - \dfrac{1}{4} = \dfrac{3}{4}.

Bước 3. Tính xác suất cây con có kiểu hình như bố mẹ (hạt vàng và trơn)

Hai biến cố "cây con có hạt vàng" và "cây con có hạt trơn" là độc lập (vì hai cặp gene được chọn độc lập), nên:
P=P(vàng)×P(trơn)=34×34=916.P = P(\text{vàng}) \times P(\text{trơn}) = \dfrac{3}{4} \times \dfrac{3}{4} = \dfrac{9}{16}.

Kiểm tra lại. Có thể liệt kê: mỗi cặp gene có 4 kết quả đồng khả năng, nên cả hai cặp có 4×4=164 \times 4 = 16 kết quả đồng khả năng. Kết quả thuận lợi là "có AA" (3 cách) kết hợp với "có BB" (3 cách), tức 3×3=93 \times 3 = 9 kết quả. Vậy xác suất là 916\dfrac{9}{16}, phù hợp với kết quả trên.

Kết luận: Xác suất để cây con có kiểu hình "Hạt vàng và trơn" như bố mẹ là 916=0,5625.\dfrac{9}{16} = 0,5625.

Đáp số

916=0,5625\dfrac{9}{16} = 0,5625

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.