Sách giáo khoa Công nghệ 12

Giải Câu 4 trang 80 SGK Công nghệ 12

Ôn tập chương VI   Gợi ý trả lời

Đề bài

Phân tích ứng dụng công nghệ sinh học trong chọn và nhân giống thuỷ sản. Liên hệ với thực tiễn nuôi thuỷ sản ở địa phương em.

Gợi ý trả lời

Câu 4 (trang 81) — Ứng dụng công nghệ sinh học trong chọn và nhân giống thuỷ sản

Công nghệ sinh học được ứng dụng ngày càng sâu rộng trong thuỷ sản, tập trung vào hai khâu lớn là chọn giống (chọn ra cá thể/đàn có đặc tính tốt) và nhân giống (tạo ra nhiều con giống đạt chất lượng).

a) Ứng dụng trong chọn giống thuỷ sản

- Chọn giống bằng chỉ thị phân tử (chỉ thị ADN): phân tích hệ gene để nhận biết các cá thể mang gene quy định tính trạng mong muốn (lớn nhanh, kháng bệnh, chịu mặn, chịu nhiệt…). Nhờ đó chọn giống chính xác, nhanh hơn so với chọn lọc theo kiểu hình truyền thống.
- Phát hiện và sàng lọc mầm bệnh: dùng kĩ thuật sinh học phân tử (PCR) kiểm tra đàn bố mẹ và con giống để loại những cá thể nhiễm virus, vi khuẩn gây bệnh (ví dụ virus đốm trắng ở tôm), giữ lại đàn giống sạch bệnh.
- Xác định giới tính, quan hệ huyết thống: giúp ghép đôi bố mẹ hợp lí, tránh đồng huyết, duy trì đa dạng di truyền của đàn giống.
- Lưu giữ, bảo tồn nguồn gene quý: bảo quản lạnh (đông lạnh) tinh trùng, phôi để giữ các giống/loài thuỷ sản bản địa có giá trị.

b) Ứng dụng trong nhân giống thuỷ sản

- Kích thích sinh sản nhân tạo bằng hormone: tiêm các chế phẩm hormone (HCG, LHRH‑a, não thuỳ…) để cá, tôm bố mẹ thành thục và đẻ đồng loạt, chủ động mùa vụ, tăng số lượng con giống.
- Điều khiển giới tính, tạo đàn đơn tính: tạo đàn giống toàn đực hoặc toàn cái để nâng cao hiệu quả nuôi (ví dụ cá rô phi đơn tính đực lớn nhanh và đồng đều hơn).
- Tạo giống đa bội (cá, hàu tam bội): thể tam bội thường bất thụ, dồn năng lượng cho sinh trưởng nên lớn nhanh, thịt chắc, đồng thời hạn chế lai tạp với quần thể tự nhiên.
- Công nghệ chuyển gene (biến đổi gene): chuyển gene quy định sinh trưởng nhanh, kháng bệnh, chịu lạnh… vào đối tượng nuôi nhằm tạo giống năng suất cao (được nghiên cứu và áp dụng có kiểm soát, bảo đảm an toàn sinh học).
- Thụ tinh nhân tạo, bảo quản – cấy chuyển phôi: chủ động nhân nhanh những đàn bố mẹ ưu tú.

c) Liên hệ thực tiễn nuôi thuỷ sản ở địa phương

- Ở nhiều địa phương, các trại giống đã cho cá đẻ nhân tạo bằng cách tiêm hormone (cá chép, cá trắm, cá rô phi, cá tra…), giúp người nuôi mua được con giống đúng vụ, số lượng lớn, giá hợp lí.
- Phổ biến dùng giống cá rô phi đơn tính đực cho ao nuôi thương phẩm vì lớn nhanh, hạn chế cá sinh sản làm còi đàn.
- Các trại và cơ sở nuôi tôm xét nghiệm PCR chọn tôm giống sạch bệnh trước khi thả, giảm rủi ro dịch bệnh.
- Qua đó, công nghệ sinh học giúp địa phương chủ động nguồn giống chất lượng, sạch bệnh, năng suất cao, góp phần phát triển nuôi thuỷ sản bền vững và bảo vệ môi trường.

*(Học sinh thay phần liên hệ bằng đối tượng và cơ sở nuôi thuỷ sản cụ thể ở địa phương mình.)*

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.