Sách giáo khoa Địa lí 10

Giải Vận dụng 2 trang 20 SGK Địa lí 10

Bài 5. Hệ quả địa lí các chuyển động của Trái Đất   Gợi ý trả lời

Đề bài

Chọn một trong hai nhiệm vụ sau:

Giải thích câu tục ngữ:

Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng,
Ngày tháng mười chưa cười đã tối.

Câu tục ngữ đó đúng với những khu vực nào trên Trái Đất?

Gợi ý trả lời

a) Giải thích câu tục ngữ

- Trái Đất có trục nghiêng không đổi phương, góc nghiêng 66∘33′66^{\circ}33' so với mặt phẳng quỹ đạo (hay trục nghiêng 23∘27′23^{\circ}27' so với pháp tuyến). Trong khi chuyển động quanh Mặt Trời, hai nửa cầu lần lượt ngả về phía Mặt Trời, nên độ dài ngày – đêm thay đổi theo mùa và theo vĩ độ.

- Nước ta nằm ở bán cầu Bắc. Câu tục ngữ dùng lịch âm: *tháng năm* (âm lịch) ứng với khoảng tháng 6 dương lịch (mùa hạ), *tháng mười* (âm lịch) ứng với khoảng tháng 11 – 12 dương lịch (mùa đông).

- Mùa hạ (quanh ngày 22/6 – hạ chí): bán cầu Bắc ngả về phía Mặt Trời, được chiếu sáng nhiều hơn nên ngày dài hơn đêm. Vì thế *"Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng"* — đêm rất ngắn.

- Mùa đông (quanh ngày 22/12 – đông chí): bán cầu Bắc ngả ra xa Mặt Trời, được chiếu sáng ít hơn nên đêm dài hơn ngày. Vì thế *"Ngày tháng mười chưa cười đã tối"* — ngày rất ngắn.

→ Câu tục ngữ phản ánh đúng hiện tượng ngày – đêm dài ngắn khác nhau theo mùa do hệ quả chuyển động quanh Mặt Trời của Trái Đất.

b) Câu tục ngữ đó đúng với những khu vực nào?

- Hiện tượng ngày dài vào mùa hạ, ngày ngắn vào mùa đông chỉ đúng với các khu vực nằm ở bán cầu Bắc (như nước ta).

- Ở bán cầu Nam thì ngược lại: tháng 6 là mùa đông (ngày ngắn), tháng 12 là mùa hạ (ngày dài), nên câu tục ngữ không đúng.

- Tại đường Xích đạo, quanh năm ngày luôn bằng đêm (12 giờ – 12 giờ), nên câu tục ngữ cũng không đúng. Càng xa Xích đạo về phía cực, chênh lệch ngày – đêm càng lớn.

→ Vậy câu tục ngữ chỉ đúng với các khu vực thuộc bán cầu Bắc (trừ Xích đạo).

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.