Sách giáo khoa Địa lí 10

Giải Câu hỏi trang 26 SGK Địa lí 10

Bài 7. Nội lực và ngoại lực   Gợi ý trả lời

Đề bài

Dựa vào thông tin và hình ảnh trong mục 2, hãy:
- Trình bày khái niệm, nguyên nhân sinh ra ngoại lực.
- Phân tích tác động của quá trình phong hoá, bóc mòn, vận chuyển, bồi tụ đến sự hình thành địa hình bề mặt Trái Đất.

Gợi ý trả lời

a) Khái niệm, nguyên nhân sinh ra ngoại lực

- Khái niệm: Ngoại lực là lực diễn ra trên bề mặt Trái Đất.
- Nguyên nhân: Ngoại lực chủ yếu được sinh ra do nguồn năng lượng của bức xạ Mặt Trời. Dưới tác động của nhiệt, nước, sinh vật... vật chất trên bề mặt Trái Đất bị biến đổi. Các tác nhân ngoại lực gồm: yếu tố khí hậu (nhiệt độ, gió, mưa...), các dạng nước (nước chảy, nước ngầm, băng hà, sóng biển...), sinh vật (động vật, thực vật) và con người.

b) Tác động của phong hoá, bóc mòn, vận chuyển, bồi tụ đến sự hình thành địa hình bề mặt Trái Đất

Ngoại lực tác động đến địa hình bề mặt Trái Đất thông qua bốn quá trình liên tục, kế tiếp nhau: phong hoá → bóc mòn → vận chuyển → bồi tụ.

- Quá trình phong hoá: Là quá trình phá huỷ, làm biến đổi các loại đá và khoáng vật dưới tác động của nhiệt độ, nước, sinh vật... Gồm phong hoá vật lí (làm đá vỡ vụn nhưng không đổi thành phần hoá học), phong hoá hoá học (làm biến đổi thành phần, tính chất hoá học của đá, khoáng vật) và phong hoá sinh học (do sinh vật làm đá vừa bị phá huỷ về mặt cơ giới vừa bị biến đổi về mặt hoá học). Phong hoá tạo ra lớp vật liệu vụn bở (vỏ phong hoá), chuẩn bị vật liệu cho quá trình bóc mòn và vận chuyển.

- Quá trình bóc mòn: Là quá trình các tác nhân ngoại lực (nước chảy, sóng biển, băng hà, gió...) làm chuyển dời các sản phẩm phong hoá ra khỏi vị trí ban đầu. Tuỳ theo tác nhân mà có các hình thức: xâm thực (do nước chảy, sóng biển tạo ra khe rãnh, thung lũng sông, hàm ếch sóng vỗ...), thổi mòn (do gió tạo nấm đá, hố trũng...), mài mòn (do sóng biển, băng hà). Bóc mòn tạo nên nhiều dạng địa hình khác nhau trên bề mặt Trái Đất.

- Quá trình vận chuyển: Là quá trình di chuyển vật liệu từ nơi này đến nơi khác. Khoảng cách vận chuyển phụ thuộc vào động năng của quá trình (tốc độ gió, dòng nước...), kích thước và trọng lượng vật liệu. Vật liệu nhỏ, nhẹ được cuốn đi xa theo gió, dòng nước; vật liệu lớn, nặng lăn trên mặt đất nhờ trọng lực. Đây là khâu trung gian nối quá trình bóc mòn với quá trình bồi tụ.

- Quá trình bồi tụ: Là quá trình tích tụ (lắng đọng) các vật liệu bị phá huỷ. Khi động năng giảm dần, vật liệu sẽ tích tụ lại: tạo nên các bãi bồi, đồng bằng châu thổ (do phù sa sông), các cồn cát, đụn cát (do gió), các bãi biển, cồn cát ven biển (do sóng biển)... Bồi tụ tạo nên nhiều dạng địa hình mới.

Kết luận: Bốn quá trình phong hoá, bóc mòn, vận chuyển, bồi tụ có quan hệ chặt chẽ, diễn ra đồng thời và liên tục, có xu hướng san bằng, hạ thấp địa hình bề mặt Trái Đất (ngược với tác động của nội lực làm bề mặt Trái Đất gồ ghề hơn). Sự tác động đồng thời của nội lực và ngoại lực đã tạo nên sự đa dạng của địa hình bề mặt Trái Đất.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.