Sách giáo khoa Địa lí 10

Giải Câu hỏi trang 30 SGK Địa lí 10

Bài 9. Khí quyển, các yếu tố khí hậu   Gợi ý trả lời

Đề bài

Đọc thông tin trong mục c và hình 9.3, trình bày sự thay đổi nhiệt độ không khí theo địa hình.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 30 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 9.3 là sơ đồ cắt ngang một ngọn núi, mô tả nhiệt độ thay đổi theo độ dốc và hướng phơi của sườn núi. Các tia sáng mặt trời (mũi tên hồng song song) chiếu từ trên xuống, tạo với mặt sườn núi các góc khác nhau: ở sườn thoải phía bên trái (hướng B) góc chiếu là 46° rồi 30°; tại đỉnh núi góc chiếu là 0° (tia gần như song song mặt đất); ở sườn bên phải (hướng N) góc chiếu là 90° (vuông góc, nhận nhiều bức xạ nhất) rồi 70°. Dải màu đỏ phủ trên bề mặt sườn núi biểu thị lượng bức xạ nhận được: nơi góc chiếu càng lớn (càng gần vuông góc) thì dải đỏ càng dày, tức sườn núi nhận được lượng bức xạ càng lớn và nhiệt độ càng cao.

Gợi ý trả lời

Sự thay đổi nhiệt độ không khí theo địa hình

Địa hình (độ cao, độ dốc và hướng phơi của sườn núi) ảnh hưởng đến góc chiếu của tia bức xạ mặt trời, do đó làm nhiệt độ không khí thay đổi.

a) Thay đổi theo độ cao

- Càng lên cao, nhiệt độ không khí càng giảm. Trung bình cứ lên cao 100 m100\text{ m} thì nhiệt độ giảm khoảng 0,6∘C0{,}6^{\circ}\text{C}.
- Nguyên nhân: càng lên cao không khí càng loãng, chứa ít hơi nước và bụi nên khả năng hấp thụ, giữ nhiệt (bức xạ phản hồi từ mặt đất) càng kém.

b) Thay đổi theo độ dốc và hướng phơi của sườn núi

- Nhiệt độ không khí phụ thuộc vào góc chiếu của tia sáng mặt trời tới bề mặt sườn: góc chiếu càng lớn (càng gần vuông góc) thì mặt đất nhận được lượng bức xạ càng lớn, nhiệt độ càng cao; góc chiếu càng nhỏ (càng xiên) thì nhận được ít bức xạ, nhiệt độ càng thấp.
- Theo độ dốc: cùng một hướng phơi, sườn thoải có góc chiếu lớn hơn nên nhận được nhiều nhiệt hơn sườn dốc.
- Theo hướng phơi: sườn quay về phía tia sáng mặt trời (sườn đón nắng) có góc chiếu lớn, nhận nhiều bức xạ nên nhiệt độ cao hơn; sườn khuất nắng có góc chiếu nhỏ, nhận ít bức xạ nên nhiệt độ thấp hơn.

Kết luận: Nhiệt độ không khí giảm dần theo độ cao; đồng thời ở cùng một độ cao, sườn có góc chiếu sáng lớn (sườn thoải, sườn đón nắng) nhận được nhiều bức xạ và có nhiệt độ cao hơn sườn dốc, sườn khuất nắng.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.