Sách giáo khoa Địa lí 12

Giải Câu hỏi trang 19 SGK Địa lí 12

Bài 3. Sự phân hoá đa dạng của thiên nhiên   Gợi ý trả lời

Đề bài

Dựa vào thông tin mục 2 và hình 3.1, hãy chứng minh sự phân hoá của thiên nhiên nước ta theo chiều đông – tây.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 19 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 3.1 là bản đồ địa lí tự nhiên Việt Nam, thể hiện sự phân hoá địa hình từ đông sang tây và hoạt động của gió, dòng biển trên phạm vi cả nước và Biển Đông. Nền màu phân tầng độ cao – độ sâu: phần đất liền tô từ xanh lá (đồng bằng, dưới 200 m) chuyển sang vàng, cam, nâu đỏ theo độ cao tăng dần (các bậc 200, 500, 1 000, 1 500, 2 000, trên 2 500 m); phần biển tô xanh lam nhạt dần ra khơi theo các bậc độ sâu 50, 200, 1 000, 2 000, trên 4 000 m. Theo chiều đông – tây, bản đồ cho thấy ba dải rõ rệt: (1) vùng biển và thềm lục địa rộng lớn ở phía đông (Biển Đông với hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa), thềm lục địa mở rộng, nông ở vịnh Bắc Bộ, vùng biển Nam Bộ và vịnh Thái Lan, thu hẹp ở ven biển Nam Trung Bộ; (2) dải đồng bằng ven biển gồm hai đồng bằng châu thổ rộng là đồng bằng sông Hồng (phía bắc) và đồng bằng sông Cửu Long (phía nam), xen giữa là dải đồng bằng Trung Bộ nhỏ hẹp, bị chia cắt; (3) vùng đồi núi ở phía tây với các dãy, cao nguyên như dãy Hoàng Liên Sơn (tây bắc), dãy Trường Sơn Bắc và Trường Sơn Nam chạy theo hướng tây bắc – đông nam, các cao nguyên Kon Tum, Đắk Lắk, Lâm Viên ở Tây Nguyên. Các mũi tên gió trên bản đồ: gió mùa hạ (mũi tên đỏ to) thổi từ biển vào theo hướng tây nam và đông nam, gió mùa đông (mũi tên xanh to) thổi theo hướng đông bắc, gió Tây khô nóng (mũi tên đỏ nhỏ) vượt dãy Trường Sơn xuống sườn Đông Trường Sơn; dòng biển mùa hạ (đường đỏ) và dòng biển mùa đông (đường xanh) chạy dọc ven biển. Các kí hiệu thảm thực vật phân bố theo địa hình: rừng thường xanh, rừng cận nhiệt, rừng ngập mặn (ven biển, cửa sông đồng bằng sông Cửu Long), trảng cỏ cây bụi; cùng nhiều kí hiệu khoáng sản (than đá, dầu mỏ, khí tự nhiên, sắt, bô-xít, a-pa-tít,…). Bản đồ cũng ghi các nước và lãnh thổ lân cận: Trung Quốc ở phía bắc, Lào và Cam-pu-chia ở phía tây, Thái Lan, Ma-lai-xi-a, Bru-nây, In-đô-nê-xi-a, Phi-líp-pin ở phía nam và đông nam; khung toạ độ từ khoảng 104°Đ đến 116°Đ và từ khoảng 8°B đến 23°B.

Gợi ý trả lời

Mở đầu: Dựa vào thông tin mục 2 và hình 3.1, có thể thấy thiên nhiên nước ta phân hoá rõ rệt theo chiều đông – tây, từ vùng biển và thềm lục địa ở phía đông, qua dải đồng bằng ven biển, đến vùng đồi núi ở phía tây. Sự phân hoá này gắn liền với sự thay đổi của địa hình và ảnh hưởng ngày càng giảm của biển khi đi sâu vào đất liền.

a) Vùng biển và thềm lục địa (phía đông):
- Vùng biển nước ta lớn gấp nhiều lần phần đất liền, bao gồm Biển Đông rộng với hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa.
- Thềm lục địa có sự thay đổi theo từng đoạn bờ biển: ở phía bắc (vịnh Bắc Bộ) và phía nam (vùng biển Nam Bộ, vịnh Thái Lan) thềm lục địa nông và mở rộng; ở Nam Trung Bộ thềm lục địa thu hẹp, tiếp giáp vùng biển sâu.
- Thiên nhiên vùng biển đa dạng, giàu tài nguyên (hải sản, dầu mỏ, khí tự nhiên ở thềm lục địa phía nam), tiêu biểu cho tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa của biển.

b) Vùng đồng bằng ven biển (ở giữa):
- Dải đồng bằng kéo dài từ bắc vào nam nhưng có sự khác biệt: hai đồng bằng châu thổ rộng lớn là đồng bằng sông Hồng (phía bắc) và đồng bằng sông Cửu Long (phía nam) được bồi đắp bởi phù sa sông, địa hình thấp, bằng phẳng, mở rộng; xen giữa là dải đồng bằng ven biển Trung Bộ nhỏ hẹp, bị chia cắt do núi lan ra sát biển.
- Thiên nhiên đồng bằng chịu ảnh hưởng mạnh của biển: nhiều bãi triều, đầm phá, cồn cát, rừng ngập mặn phát triển ở ven biển và cửa sông (nhất là đồng bằng sông Cửu Long); thiên nhiên trù phú, xanh tươi.

c) Vùng đồi núi (phía tây):
- Chiếm phần lớn diện tích, địa hình cao dần về phía tây và tây bắc với các dãy núi, cao nguyên: dãy Hoàng Liên Sơn (Tây Bắc, cao đồ sộ nhất), dãy Trường Sơn Bắc và Trường Sơn Nam chạy theo hướng tây bắc – đông nam, các cao nguyên Kon Tum, Đắk Lắk, Lâm Viên ở Tây Nguyên.
- Do nằm xa biển và bị địa hình che chắn, thiên nhiên vùng đồi núi phân hoá phức tạp: khí hậu phân hoá theo độ cao, xuất hiện các kiểu rừng (rừng thường xanh, rừng cận nhiệt), giàu khoáng sản (sắt, bô-xít ở Tây Nguyên, a-pa-tít, than đá ở miền núi phía bắc).

d) Mối quan hệ đông – tây trong phân hoá:
- Sự phân hoá đông – tây còn thể hiện qua hoạt động của gió: gió mùa (gió mùa hạ hướng tây nam và đông nam, gió mùa đông hướng đông bắc) từ biển thổi vào; đặc biệt gió Tây khô nóng vượt dãy Trường Sơn gây ra sự tương phản thiên nhiên giữa sườn Tây và sườn Đông Trường Sơn.
- Như vậy, ba dải địa hình (biển – thềm lục địa → đồng bằng → đồi núi) kế tiếp nhau theo chiều đông – tây tạo nên sự phân hoá đa dạng, có mối quan hệ chặt chẽ với nhau của thiên nhiên nước ta (đpcm).

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.