Sách giáo khoa Địa lí 12

Giải Câu hỏi trang 74 SGK Địa lí 12

Bài 17. Một số ngành công nghiệp   Gợi ý trả lời

Đề bài

Dựa vào thông tin mục 1 và hình 17.1, hãy trình bày đặc điểm phát triển và phân bố ngành công nghiệp khai thác than ở nước ta.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 74 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Bản đồ công nghiệp khai thác than, dầu thô, khí tự nhiên và sản xuất điện Việt Nam năm 2024, nền là lãnh thổ Việt Nam (phần đất liền, Biển Đông cùng hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa). Bảng chú giải chia làm hai nhóm. Nhóm "Khai thác than, dầu thô và khí tự nhiên" gồm các kí hiệu: than (hình vuông đen), dầu thô (kí hiệu hình tháp khoan màu đen), khí tự nhiên và đường ống dẫn khí. Nhóm "Sản xuất điện" gồm: nhà máy thuỷ điện (ngôi sao xanh dương), nhà máy nhiệt điện (ngôi sao đỏ), nhà máy điện mặt trời (ngôi sao cam), nhà máy điện gió (ngôi sao xanh lá) và nhà máy điện rác; ngoài ra có kí hiệu sông, hồ, địa giới hành chính tỉnh/thành phố và biên giới quốc gia.

Về phân bố ngành khai thác than (kí hiệu hình vuông đen): các mỏ than tập trung dày đặc nhất ở vùng Đông Bắc, nhất là tỉnh Quảng Ninh (ven vịnh Bắc Bộ, phía đông bắc đồng bằng sông Hồng) với nhiều điểm mỏ nằm sát nhau. Ngoài ra còn có một số điểm khai thác than rải rác ở các tỉnh lân cận phía bắc như Lạng Sơn (mỏ Na Dương), Thái Nguyên và Bắc Ninh. Toàn bộ các điểm mỏ than đều nằm ở phần phía bắc lãnh thổ (Trung du và miền núi Bắc Bộ cùng rìa đồng bằng sông Hồng); các vùng còn lại từ Bắc Trung Bộ trở vào Nam hầu như không có kí hiệu than. Gắn với các vùng than Đông Bắc còn có nhiều kí hiệu nhà máy nhiệt điện (ngôi sao đỏ) như ở Quảng Ninh, Hải Phòng, Phả Lại, cho thấy than khai thác chủ yếu phục vụ các nhà máy nhiệt điện gần đó.

Gợi ý trả lời

a) Đặc điểm phát triển ngành công nghiệp khai thác than

- Than là một trong những nguồn tài nguyên khoáng sản quan trọng và là ngành khai khoáng có lịch sử phát triển lâu đời ở nước ta. Nước ta có nhiều loại than, trong đó quan trọng nhất là than đá (than antraxit) với trữ lượng lớn, chất lượng tốt (nhiệt lượng cao), tập trung chủ yếu ở Quảng Ninh; ngoài ra còn có than nâu ở Đồng bằng sông Hồng và than bùn ở Đồng bằng sông Cửu Long.

- Nhờ ứng dụng khoa học – công nghệ và đổi mới thiết bị, phương thức khai thác (cả lộ thiên và hầm lò) nên sản lượng than khai thác nhìn chung tăng và ngày càng ổn định, đạt khoảng 40 – 48 triệu tấn/năm trong những năm gần đây.

- Than khai thác chủ yếu dùng làm nhiên liệu cho các nhà máy nhiệt điện, cung cấp cho công nghiệp (luyện kim, sản xuất xi măng, hoá chất…), nhu cầu sinh hoạt và một phần để xuất khẩu.

- Quá trình khai thác than ngày càng chú trọng sử dụng tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên gắn với bảo vệ môi trường (hoàn nguyên, xử lí đất đá thải, nước thải mỏ…) theo hướng phát triển bền vững.

b) Đặc điểm phân bố ngành công nghiệp khai thác than

- Hoạt động khai thác than phân bố không đều, tập trung gần như toàn bộ ở phần phía bắc lãnh thổ (Trung du và miền núi Bắc Bộ cùng rìa Đồng bằng sông Hồng); từ Bắc Trung Bộ trở vào Nam hầu như không có.

- Các mỏ than tập trung dày đặc nhất ở vùng Đông Bắc, đặc biệt là tỉnh Quảng Ninh (ven vịnh Bắc Bộ) – đây là vùng than lớn nhất cả nước, với nhiều điểm mỏ nằm sát nhau. Ngoài ra còn một số điểm khai thác rải rác ở các tỉnh phía bắc như Lạng Sơn (mỏ Na Dương), Thái Nguyên (mỏ Khánh Hòa, Núi Hồng).

- Việc khai thác than có mối liên hệ chặt chẽ với công nghiệp điện: gắn với các vùng than Đông Bắc là hàng loạt nhà máy nhiệt điện (Quảng Ninh, Hải Phòng, Phả Lại…), cho thấy than khai thác chủ yếu phục vụ nhiệt điện và các cơ sở công nghiệp ở gần nơi khai thác.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.