Giải Câu hỏi trang 106 SGK Địa lí 12
Đề bài
Dựa vào thông tin mục 2 và hình 24.1, 24.2, hãy:
– Chứng minh thế mạnh về thuỷ điện của vùng Trung du và miền núi phía Bắc.
– Trình bày việc khai thác và hướng phát triển thuỷ điện của vùng.
Hai bản đồ vùng Trung du và miền núi phía Bắc cung cấp dữ kiện về thế mạnh và việc khai thác thuỷ điện.
Hình 24.1 – Bản đồ tự nhiên vùng Trung du và miền núi phía Bắc: Bản đồ thể hiện nền địa hình phân tầng chủ yếu là núi và cao nguyên cao, dốc (phần lớn diện tích ở độ cao trên 500 – 2 500 m). Nhiều dãy núi lớn hướng tây bắc – đông nam: dãy Hoàng Liên Sơn (có đỉnh Phan-xi-păng cao 3 143 m), dãy Pu Đen Đinh, Pu Sam Sao, Con Voi, các cánh cung Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn; núi Pu Si Lung cao 3 076 m; các cao nguyên Sơn La, Mộc Châu. Trên nền địa hình dốc đó là mạng lưới sông ngòi dày, nhiều sông lớn chảy theo hướng tây bắc – đông nam và có độ dốc lòng sông lớn, nhiều thác ghềnh: sông Đà, sông Hồng (sông Thao), sông Lô, sông Gâm, sông Chảy, sông Cầu, sông Mã. Địa hình núi cao, cắt xẻ mạnh kết hợp với các sông lớn lắm thác ghềnh tạo cho vùng trữ năng thuỷ điện lớn nhất cả nước, đặc biệt trên hệ thống sông Hồng và sông Đà.
Hình 24.2 – Bản đồ khai thác một số thế mạnh chủ yếu của vùng năm 2024: Bản đồ dùng ký hiệu ngôi sao màu xanh để chỉ vị trí các nhà máy thuỷ điện đã được xây dựng và khai thác trong vùng. Các nhà máy thuỷ điện tập trung dày đặc trên dòng sông Đà và các phụ lưu: Sơn La, Hoà Bình, Lai Châu, Huội Quảng, Bản Chát; trên sông Chảy có nhà máy thuỷ điện Thác Bà; trên sông Gâm có nhà máy thuỷ điện Tuyên Quang. Ngoài các nhà máy công suất lớn nêu trên, bản đồ còn thể hiện nhiều nhà máy thuỷ điện công suất vừa và nhỏ nằm rải rác trên các sông, suối khác của vùng. (Ký hiệu ngôi sao màu đỏ trên cùng bản đồ là các nhà máy nhiệt điện như Na Dương, An Khánh, không thuộc nhóm thuỷ điện.) Sự phân bố các nhà máy thuỷ điện bám theo các sông lớn, dốc chứng tỏ vùng đang khai thác hiệu quả thế mạnh thuỷ điện để cung cấp năng lượng cho vùng và cả nước.
Gợi ý trả lời
a) Chứng minh thế mạnh về thuỷ điện của vùng Trung du và miền núi phía Bắc
Thuỷ điện là một trong những thế mạnh nổi bật nhất của vùng. Trung du và miền núi phía Bắc có tiềm năng (trữ năng) thuỷ điện lớn nhất cả nước, điều này được tạo nên bởi sự kết hợp của hai điều kiện cơ bản:
- Địa hình: Vùng chủ yếu là núi cao và cao nguyên, địa hình bị cắt xẻ mạnh, độ dốc lớn (phần lớn diện tích ở độ cao trên 500 – 2 500 m; có đỉnh Phan-xi-păng cao 3 143 m, núi Pu Si Lung cao 3 076 m). Địa hình dốc tạo nên sự chênh lệch độ cao lớn, làm cho các dòng sông có lưu tốc và độ dốc lòng sông lớn, nhiều thác ghềnh.
- Sông ngòi: Mạng lưới sông ngòi dày đặc với nhiều sông lớn chảy theo hướng tây bắc – đông nam (sông Đà, sông Hồng, sông Lô, sông Gâm, sông Chảy, sông Cầu, sông Mã). Các sông có lưu lượng nước lớn, độ dốc lòng sông lớn, chảy trên nền địa hình cao nên tích luỹ được nguồn thuỷ năng dồi dào.
→ Sự kết hợp giữa địa hình núi cao, dốc, cắt xẻ mạnh với các sông lớn nhiều nước, lắm thác ghềnh, độ dốc lớn đã tạo cho vùng trữ năng thuỷ điện lớn nhất cả nước, tập trung chủ yếu trên hệ thống sông Hồng (chiếm phần lớn trữ năng thuỷ điện cả nước), đặc biệt là sông Đà. (đpcm)
b) Việc khai thác và hướng phát triển thuỷ điện của vùng
*Việc khai thác:*
- Vùng đã và đang khai thác hiệu quả thế mạnh thuỷ điện, nhiều nhà máy thuỷ điện công suất lớn được xây dựng, tập trung dày đặc trên sông Đà và các phụ lưu: Sơn La (công suất lớn nhất cả nước), Hoà Bình, Lai Châu, Huội Quảng, Bản Chát.
- Trên các sông khác cũng có các nhà máy lớn: Thác Bà (trên sông Chảy), Tuyên Quang (trên sông Gâm).
- Ngoài ra còn có nhiều nhà máy thuỷ điện công suất vừa và nhỏ nằm rải rác trên các sông, suối của vùng.
- Việc xây dựng các nhà máy thuỷ điện có ý nghĩa to lớn: cung cấp năng lượng (điện) cho vùng và cả nước, tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội; đồng thời các hồ thuỷ điện còn có tác dụng điều tiết lũ, cung cấp nước tưới, nuôi trồng thuỷ sản và phát triển du lịch.
*Hướng phát triển:*
- Tiếp tục xây dựng, hoàn thiện và khai thác hợp lý các nhà máy thuỷ điện, kết hợp phát triển các nhà máy thuỷ điện vừa và nhỏ.
- Khai thác đi đôi với bảo vệ môi trường sinh thái, trồng và bảo vệ rừng đầu nguồn để điều hoà nguồn nước, chống xói mòn, bồi lắng lòng hồ, bảo đảm sự phát triển bền vững.
- Chú ý giải quyết tốt vấn đề di dân, tái định cư và ổn định đời sống cho người dân ở khu vực xây dựng các công trình thuỷ điện.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.