Sách giáo khoa Hoá học 10

Giải Bài 2 trang 45 SGK Hoá học 10

Bài 9. Ôn tập chương 2   Đã kiểm chéo

Đề bài

Xu hướng biến đổi trong bảng tuần hoàn

Điền các đại lượng và tính chất dưới đây vào bên trong các mũi tên (theo chiều tăng dần) để thấy xu hướng biến đổi của các đại lượng và tính chất đó.
• Bán kính nguyên tử
• Giá trị độ âm điện
• Tính kim loại
• Tính phi kim
• Tính acid – base của các oxide và hydroxide

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 45 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình vẽ bảng tuần hoàn thu nhỏ (các ô màu: cột kim loại kiềm bên trái màu xanh nhạt, khối giữa màu vàng, khối phi kim phía trên bên phải màu đỏ, cột khí hiếm ngoài cùng bên phải màu xanh lá). Trên bảng vẽ các mũi tên lớn màu xanh ngọc có để trống ô ghi dấu "?" bên trong, thể hiện các chiều biến đổi cần điền: hai mũi tên thẳng đứng (một hướng lên trên, một hướng xuống dưới) chạy dọc theo cột (chiều nhóm, mỗi mũi tên có hai dấu "?"), và các mũi tên nằm ngang chạy theo hàng (chiều chu kì): hai mũi tên hướng sang phải (mỗi mũi tên có chỗ trống "?" để điền) và một mũi tên hướng sang trái (có chỗ trống "?"). Học sinh điền các đại lượng/tính chất đã cho vào các chỗ trống "?" theo chiều tăng dần tương ứng.

Lời giải

Nhắc lại hai chiều biến đổi tuần hoàn (theo chiều điện tích hạt nhân tăng dần):

- Trong một chu kì (đi từ trái sang phải): điện tích hạt nhân tăng, lực hút của hạt nhân với electron lớp ngoài cùng tăng.
- Trong một nhóm A (đi từ trên xuống dưới): số lớp electron tăng.

Từ đó điền các đại lượng, tính chất vào các mũi tên theo chiều chúng tăng dần:

a) Mũi tên nằm ngang hướng sang PHẢI (chiều chu kì, trái → phải) — các đại lượng TĂNG dần:
- Giá trị độ âm điện (hạt nhân hút electron mạnh hơn nên độ âm điện tăng).
- Tính phi kim (khả năng nhận electron tăng).
- Tính acid của oxide và hydroxide (oxide, hydroxide chuyển dần từ base → lưỡng tính → acid).

b) Mũi tên nằm ngang hướng sang TRÁI (chiều chu kì, phải → trái) — các đại lượng TĂNG dần:
- Bán kính nguyên tử (từ phải sang trái điện tích hạt nhân giảm, lực hút yếu đi nên bán kính tăng).
- Tính kim loại (khả năng nhường electron tăng) → đồng thời tính base của oxide và hydroxide tăng.

c) Mũi tên thẳng đứng hướng XUỐNG DƯỚI (chiều nhóm, trên → dưới) — các đại lượng TĂNG dần:
- Bán kính nguyên tử (số lớp electron tăng nên bán kính tăng).
- Tính kim loại (electron ngoài cùng ở xa hạt nhân, dễ nhường hơn) → oxide, hydroxide có tính base tăng.

d) Mũi tên thẳng đứng hướng LÊN TRÊN (chiều nhóm, dưới → trên) — các đại lượng TĂNG dần:
- Giá trị độ âm điện (bán kính nhỏ, hạt nhân hút electron mạnh hơn).
- Tính phi kim (khả năng nhận electron tăng).

Tóm lại:

| Chiều mũi tên | Đại lượng / tính chất tăng dần |
|---|---|
| → (sang phải, trong chu kì) | độ âm điện, tính phi kim, tính acid của oxide & hydroxide |
| ← (sang trái, trong chu kì) | bán kính nguyên tử, tính kim loại (tính base của oxide & hydroxide) |
| ↓ (xuống dưới, trong nhóm) | bán kính nguyên tử, tính kim loại (tính base của oxide & hydroxide) |
| ↑ (lên trên, trong nhóm) | độ âm điện, tính phi kim |

Đáp số

Sang phải (chu kì): độ âm điện, tính phi kim, tính acid của oxide–hydroxide tăngSang trái (chu kì): bán kính nguyên tử, tính kim loại (tính base) tăngXuống dưới (nhóm): bán kính nguyên tử, tính kim loại (tính base) tăngLên trên (nhóm): độ âm điện, tính phi kim tăng

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.