Sách giáo khoa Hoá học 10

Giải Câu hỏi trang 26 SGK Hoá học 10

Bài 4. Ôn tập chương 1   Đã kiểm chéo

Đề bài

Hoàn thành sơ đồ hệ thống hoá kiến thức sau:

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 26 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Sơ đồ hệ thống hoá kiến thức chương 1 (Nguyên tử) cần điền vào các chỗ trống kí hiệu ..?.. . Nút trung tâm là NGUYÊN TỬ, với một chú thích: Kích thước: ..?.. ; Khối lượng: ..?.. ; Z = ..?.. = ..?.. . NGUYÊN TỬ phân thành ba nhánh: HẠT NHÂN, VỎ NGUYÊN TỬ và NGUYÊN TỐ HOÁ HỌC.

1) Nhánh HẠT NHÂN gồm:
- Hạt neutron: Khối lượng = ..?.. ; Điện tích = ..?..
- Hạt proton: Khối lượng = ..?.. ; Điện tích = ..?..

2) Nhánh VỎ NGUYÊN TỬ gồm:
- Hạt electron: Khối lượng = ..?.. ; Điện tích = ..?..
- AO s có dạng ..?.. ; AO p gồm ..?.., ..?.., ..?.. ; AO p có dạng ..?..
- Bảng theo lớp n (điền các ô trống):

| n | 1 | 2 | 3 | 4 |
|---|---|---|---|---|
| Lớp electron | ..?.. | ..?.. | ..?.. | ..?.. |
| Phân lớp | ..?.. | ..?.. | ..?.. | ..?.. |
| Số AO | ..?.. | ..?.. | ..?.. | ..?.. |
| Số electron tối đa | ..?.. | ..?.. | ..?.. | ..?.. |

- Thứ tự các phân lớp có năng lượng từ thấp đến cao: ...?...
- Cấu hình electron, với: Nguyên lí vững bền: ..?.. ; Nguyên lí Pauli: ..?.. ; Quy tắc Hund: ..?..
- Bảng đặc điểm của lớp electron ngoài cùng (điền loại nguyên tố):

| Số electron | 1, 2, 3 | 4 | 5, 6, 7 | 8 |
|---|---|---|---|---|
| Loại nguyên tố | ..?.. | ..?.. | ..?.. | ..?.. |

3) Nhánh NGUYÊN TỐ HOÁ HỌC gồm:
- Số khối (A) = ..?.. + ..?..
- Kí hiệu nguyên tử: ..?....?..X^{..?..}_{..?..}\text{X}
- Đồng vị abX^{b}_{a}\text{X} và adX^{d}_{a}\text{X} ⇒A‾=..?..×..?..+..?..×..?....?..+..?..\Rightarrow \overline{A} = \dfrac{..?.. \times ..?.. + ..?.. \times ..?..}{..?.. + ..?..}

Lời giải

## Hoàn thành sơ đồ hệ thống hoá kiến thức chương 1 (NGUYÊN TỬ)

### a) Nút trung tâm – NGUYÊN TỬ

- Kích thước: rất nhỏ, đường kính nguyên tử khoảng 10−10 m10^{-10}\ \text{m} (=0,1 nm=0{,}1\ \text{nm}); hạt nhân còn nhỏ hơn nhiều, cỡ 10−14 m10^{-14}\ \text{m}.
- Khối lượng: rất nhỏ, cỡ 10−26 kg10^{-26}\ \text{kg} (thường biểu diễn theo đơn vị amu).
- Quan hệ điện tích: Z=số proton (P)=số electron (E)Z = \text{số proton (P)} = \text{số electron (E)}, đồng thời ZZ chính là số đơn vị điện tích hạt nhân.

Nguyên tử gồm ba phần được hệ thống thành ba nhánh: Hạt nhân – Vỏ nguyên tử – Nguyên tố hoá học.

###

b) Nhánh HẠT NHÂN

- Hạt neutron: Khối lượng ≈1 amu\approx 1\ \text{amu}; Điện tích =0= 0 (không mang điện).
- Hạt proton: Khối lượng ≈1 amu\approx 1\ \text{amu}; Điện tích =+1= +1 (mang điện dương, +1,602×10−19 C+1{,}602\times10^{-19}\ \text{C}).

###

c) Nhánh VỎ NGUYÊN TỬ

- Hạt electron: Khối lượng ≈0,00055 amu\approx 0{,}00055\ \text{amu} (≈11836\approx \dfrac{1}{1836} khối lượng proton); Điện tích =−1= -1 (mang điện âm, −1,602×10−19 C-1{,}602\times10^{-19}\ \text{C}).
- Hình dạng AO:
- AO ss có dạng hình cầu.
- AO pp gồm ba orbital: pxp_x, pyp_y, pzp_z.
- AO pp có dạng hình số 8 nổi (hình quả tạ, định hướng theo ba trục x,y,zx, y, z).
- Bảng theo lớp nn: (số AO trong lớp =n2= n^2; số electron tối đa =2n2= 2n^2)

| n | 1 | 2 | 3 | 4 |
|---|---|---|---|---|
| Lớp electron | K | L | M | N |
| Phân lớp | 1s | 2s, 2p | 3s, 3p, 3d | 4s, 4p, 4d, 4f |
| Số AO | 1 | 4 | 9 | 16 |
| Số electron tối đa | 2 | 8 | 18 | 32 |

- Thứ tự các phân lớp theo chiều năng lượng tăng dần:
1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d 4p 5s 4d 5p 6s 4f 5d 6p 7s …1s\ 2s\ 2p\ 3s\ 3p\ 4s\ 3d\ 4p\ 5s\ 4d\ 5p\ 6s\ 4f\ 5d\ 6p\ 7s\ \ldots
- Cấu hình electron – ba nguyên lí/quy tắc:
- Nguyên lí vững bền: ở trạng thái cơ bản, các electron chiếm lần lượt các orbital có mức năng lượng từ thấp đến cao.
- Nguyên lí Pauli: mỗi orbital chỉ chứa tối đa 2 electron và hai electron này có chiều tự quay ngược nhau.
- Quy tắc Hund: trong một phân lớp chưa bão hoà, các electron phân bố vào các orbital sao cho số electron độc thân là tối đa.
- Bảng đặc điểm lớp electron ngoài cùng:

| Số electron | 1, 2, 3 | 4 | 5, 6, 7 | 8 |
|---|---|---|---|---|
| Loại nguyên tố | Kim loại | Kim loại hoặc phi kim | Phi kim | Khí hiếm |

###

d) Nhánh NGUYÊN TỐ HOÁ HỌC

- Số khối: A=Z+NA = Z + N (số proton ++ số neutron).
- Kí hiệu nguyên tử: ZAX^{A}_{Z}\text{X} (trên là số khối AA, dưới là số hiệu nguyên tử ZZ).
- Nguyên tử khối trung bình: với hai đồng vị abX^{b}_{a}\text{X} (phần trăm số nguyên tử xx) và adX^{d}_{a}\text{X} (phần trăm số nguyên tử yy):
A‾=b×x+d×yx+y\overline{A} = \dfrac{b \times x + d \times y}{x + y}
(nếu x,yx, y tính theo %, mẫu số x+y=100x + y = 100).

Đáp số

Kích thước nguyên tử ≈ 10⁻¹⁰ m; khối lượng ≈ 10⁻²⁶ kg; Z = P = E = số đơn vị điện tích hạt nhânNeutron: m ≈ 1 amu, điện tích 0; Proton: m ≈ 1 amu, điện tích +1Electron: m ≈ 0,00055 amu, điện tích −1AO s: hình cầu; AO p: gồm px, py, pz, dạng hình số 8 nổiLớp: K, L, M, N; Số AO: 1, 4, 9, 16 (=n²); Số e tối đa: 2, 8, 18, 32 (=2n²)Thứ tự năng lượng: 1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d 4p 5s 4d 5p 6s 4f 5d 6p 7sLoại nguyên tố theo e ngoài cùng: 1-2-3 kim loại; 4 kim loại hoặc phi kim; 5-6-7 phi kim; 8 khí hiếmA = Z + N; kí hiệu ᴬ_Z XĀ = (b·x + d·y)/(x + y)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.