Giải Câu hỏi trang 13 SGK Hoá học 10
Đề bài
Nguyên tử gồm các loại hạt cơ bản nào? Các nhà khoa học đã phát hiện ra các loại hạt cơ bản đó như thế nào?
Lời giải
a) Nguyên tử gồm các loại hạt cơ bản nào?
Nguyên tử được tạo nên từ ba loại hạt cơ bản:
- Electron (kí hiệu ): mang điện tích âm, chuyển động xung quanh hạt nhân tạo nên lớp vỏ nguyên tử.
- Proton (kí hiệu ): mang điện tích dương, nằm trong hạt nhân nguyên tử.
- Neutron (kí hiệu ): không mang điện, nằm trong hạt nhân nguyên tử.
Như vậy, nguyên tử gồm hạt nhân (chứa proton và neutron) ở tâm và lớp vỏ (gồm các electron) chuyển động xung quanh.
b) Các nhà khoa học đã phát hiện ra các loại hạt cơ bản đó như thế nào?
- Sự phát hiện electron (J. J. Thomson, 1897): Khi phóng điện qua một ống thuỷ tinh gần như chân không (ống tia âm cực), Thomson thấy xuất hiện một chùm tia phát ra từ cực âm gọi là tia âm cực. Tia này truyền thẳng, nhưng khi đặt ống trong điện trường thì tia bị lệch về phía cực dương, chứng tỏ tia âm cực là chùm các hạt mang điện tích âm. Đó chính là các hạt electron. Thí nghiệm cho thấy electron có mặt trong mọi nguyên tử.
- Sự phát hiện hạt nhân và proton (E. Rutherford, 1911): Rutherford dùng chùm hạt (mang điện dương) bắn phá một lá vàng mỏng. Kết quả: hầu hết hạt xuyên thẳng qua lá vàng, nhưng một số rất ít bị lệch hướng hoặc bật ngược trở lại. Điều này chứng tỏ nguyên tử có cấu tạo rỗng, ở tâm có một phần mang điện tích dương, kích thước rất nhỏ nhưng tập trung gần như toàn bộ khối lượng — đó là hạt nhân. Về sau (năm 1918), khi bắn phá hạt nhân nguyên tử bằng hạt , Rutherford tìm ra hạt mang điện tích dương trong hạt nhân, gọi là proton.
- Sự phát hiện neutron (J. Chadwick, 1932): Khi dùng hạt bắn phá một lá kim loại beryllium, Chadwick phát hiện hạt nhân nguyên tử còn chứa một loại hạt không mang điện và có khối lượng xấp xỉ khối lượng proton. Loại hạt đó được gọi là neutron.
Tóm lại, bằng các thí nghiệm (ống tia âm cực, bắn phá lá vàng và bắn phá hạt nhân bằng tia ), các nhà khoa học đã lần lượt phát hiện ra electron, proton và neutron.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.