Sách giáo khoa Hoá học 11

Giải Câu hỏi trang 11 SGK Hoá học 11

Bài 1. Khái niệm về cân bằng hoá học   Đã kiểm chéo

Đề bài

Thí nghiệm 2. Nghiên cứu ảnh hưởng của nhiệt độ đến sự chuyển dịch cân bằng:

CH3COONa+H2O⇌CH3COOH+NaOHCH_3COONa + H_2O \rightleftharpoons CH_3COOH + NaOH ΔrH298o>0\Delta_r H^o_{298} > 0

Chuẩn bị: dung dịch CH₃COONa 0,5 M, phenolphthalein; cốc nước nóng, cốc nước đá, 3 ống nghiệm.

Tiến hành:

– Cho khoảng 10 mL dung dịch CH₃COONa 0,5 M vào cốc thuỷ tinh, thêm 1 – 2 giọt phenolphthalein, khuấy đều.

– Chia dung dịch thu được vào 3 ống nghiệm. Ống nghiệm (1) để so sánh, ống nghiệm (2) ngâm vào cốc nước đá, ống nghiệm (3) ngâm vào cốc nước nóng.

Quan sát sự thay đổi màu sắc của dung dịch trong các ống nghiệm (Hình 1.3) và hoàn thành vào vở theo mẫu bảng sau:

| Tác động | Hiện tượng | Chiều chuyển dịch cân bằng (thuận/nghịch) | Chiều chuyển dịch cân bằng (toả nhiệt/thu nhiệt) |
|---|---|---|---|
| Tăng nhiệt độ | ? | ? | ? |
| Giảm nhiệt độ | ? | ? | ? |

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 11 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 1.3 minh hoạ ảnh hưởng của nhiệt độ đến sự chuyển dịch cân bằng CH₃COONa + H₂O ⇌ CH₃COOH + NaOH. Có ba ống nghiệm chứa dung dịch CH₃COONa có thêm phenolphthalein: ống (2) ngâm trong cốc nước đá, dung dịch có màu hồng rất nhạt; ống (1) để so sánh ở nhiệt độ phòng, dung dịch có màu hồng; ống (3) ngâm trong cốc nước nóng, dung dịch có màu hồng đậm hơn. Như vậy khi tăng nhiệt độ (ống 3) màu hồng đậm lên, khi giảm nhiệt độ (ống 2) màu hồng nhạt đi.

Lời giải

Phân tích hiện tượng dựa vào chất chỉ thị phenolphthalein:

Phenolphthalein không màu trong môi trường trung tính/acid, nhưng chuyển sang màu hồng trong môi trường base. Trong cân bằng

CH3COONa+H2O⇌CH3COOH+NaOHΔrH298o>0CH_3COONa + H_2O \rightleftharpoons CH_3COOH + NaOH \qquad \Delta_r H^o_{298} > 0

sản phẩm NaOH là base mạnh làm dung dịch có màu hồng. Vì vậy:

- Màu hồng đậm hơn ⟶ lượng NaOH tăng ⟶ cân bằng chuyển dịch theo chiều thuận.
- Màu hồng nhạt hơn ⟶ lượng NaOH giảm ⟶ cân bằng chuyển dịch theo chiều nghịch.

Phản ứng thuận có ΔrH298o>0\Delta_r H^o_{298} > 0 nên chiều thuận là chiều thu nhiệt, chiều nghịch là chiều toả nhiệt.

a) Tăng nhiệt độ (ống nghiệm 3 – ngâm nước nóng):

Quan sát: dung dịch có màu hồng đậm hơn so với ống (1). Lượng NaOH tăng nên cân bằng chuyển dịch theo chiều thuận. Đây chính là chiều thu nhiệt. Điều này phù hợp với nguyên lí chuyển dịch cân bằng Le Chatelier: khi tăng nhiệt độ, cân bằng chuyển dịch theo chiều làm giảm tác động, tức chiều thu nhiệt (chiều thuận).

b) Giảm nhiệt độ (ống nghiệm 2 – ngâm nước đá):

Quan sát: dung dịch có màu hồng nhạt hơn so với ống (1). Lượng NaOH giảm nên cân bằng chuyển dịch theo chiều nghịch. Đây là chiều toả nhiệt. Phù hợp nguyên lí Le Chatelier: khi giảm nhiệt độ, cân bằng chuyển dịch theo chiều toả nhiệt (chiều nghịch).

Hoàn thành bảng:

| Tác động | Hiện tượng | Chiều chuyển dịch cân bằng (thuận/nghịch) | Chiều chuyển dịch cân bằng (toả nhiệt/thu nhiệt) |
|---|---|---|---|
| Tăng nhiệt độ | Màu hồng đậm hơn (ống 3) | Chiều thuận | Chiều thu nhiệt |
| Giảm nhiệt độ | Màu hồng nhạt hơn (ống 2) | Chiều nghịch | Chiều toả nhiệt |

Đáp số

Tăng nhiệt độ: màu hồng đậm hơn → chiều thuận → chiều thu nhiệtGiảm nhiệt độ: màu hồng nhạt hơn → chiều nghịch → chiều toả nhiệt

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.