Giải Câu 3 trang 104 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Phân tích những đặc trưng của không gian sử thi trong đoạn trích.
(văn bản: Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác (trích sử thi I-li-át), Hô-me-rơ)
Gợi ý trả lời
## Câu 3 (trang 105): Phân tích những đặc trưng của không gian sử thi trong đoạn trích
Mở ý: Không gian sử thi là không gian rộng lớn, kì vĩ, mang tầm vóc cộng đồng và dân tộc, nơi diễn ra những sự kiện trọng đại gắn với vận mệnh của cả thành bang. Trong đoạn trích *Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác*, không gian ấy hiện lên với những đặc trưng tiêu biểu sau:
a) Không gian rộng lớn, kì vĩ, mang tầm vóc cộng đồng
- Bối cảnh của cuộc từ biệt là thành Tơ-roa (Troie) đang bị vây hãm trong cuộc chiến giữa quân Hy Lạp và quân Tơ-roa – một cuộc chiến kéo dài, liên quan đến vận mệnh của cả một dân tộc.
- Các địa điểm được nhắc đến đều mang tính biểu tượng, tầm vóc lớn: cổng Xkê (cổng thành nơi Héc-to và Ăng-đrô-mác gặp nhau), tường thành Tơ-roa, chiến trường nơi giao tranh ác liệt. Đó không phải không gian riêng tư, nhỏ hẹp mà là không gian của cả cộng đồng.
- Không gian trải rộng từ trong thành (nơi có gia đình, người thân) ra đến ngoài chiến địa (nơi có binh đao, tử sinh), tạo nên quy mô hoành tráng đặc trưng của sử thi.
b) Không gian đan xen giữa chiến trận và đời sống gia đình
- Đoạn trích tổ chức hai lớp không gian đối lập mà thống nhất: không gian chiến trận (gắn với bổn phận, danh dự, cái chết của người anh hùng) và không gian gia đình (gắn với tình vợ chồng, cha con, sự sống).
- Cuộc gặp gỡ diễn ra ngay ở cổng thành Xkê – ranh giới, điểm giao giữa hai thế giới: phía trong là tổ ấm, phía ngoài là chiến địa. Vị trí này khiến cuộc từ biệt vừa đậm chất đời thường, cảm động, vừa mang sức nặng của sự lựa chọn giữa tình riêng và nghĩa lớn.
- Chính sự đan xen ấy làm nổi bật vẻ đẹp của người anh hùng sử thi: Héc-to vừa là người chồng, người cha đầy yêu thương, vừa là trụ cột bảo vệ thành bang.
c) Không gian thấm đẫm màu sắc thần linh, thiêng liêng
- Không gian sử thi luôn có sự hiện diện, chi phối của thần linh và số mệnh. Trong đoạn trích, lời cầu nguyện của Héc-to dành cho con trai (mong các vị thần cho con lớn lên lừng lẫy, cai quản thành Tơ-roa) cho thấy con người luôn đặt mình trong mối quan hệ với thần linh và vận mệnh.
- Cảm thức về số phận (cái chết được báo trước của Héc-to, sự sụp đổ được tiên đoán của thành Tơ-roa) bao trùm không gian, tạo nên không khí trang trọng, bi tráng.
d) Không gian gắn với những sự kiện trọng đại và con người tầm vóc lớn lao
- Không gian ấy là nơi diễn ra sự kiện có ý nghĩa quyết định đối với cả cộng đồng: cuộc chiến giữ thành. Mọi hành động, lời nói của nhân vật đều hướng tới danh dự, bổn phận với cộng đồng chứ không chỉ là việc cá nhân.
- Những con người xuất hiện trong không gian này (Héc-to, Ăng-đrô-mác, bé A-xti-a-nác) đều là biểu tượng cho lí tưởng và tình cảm cao đẹp của cộng đồng Hy Lạp cổ đại.
Kết ý: Bằng việc xây dựng không gian rộng lớn, kì vĩ, đan xen giữa chiến trận và gia đình, thấm đẫm màu sắc thần linh và gắn với vận mệnh cộng đồng, Hô-me-rơ đã tạo nên một không gian sử thi điển hình. Chính không gian ấy tôn vinh vẻ đẹp bi tráng của người anh hùng Héc-to và làm nổi bật tư tưởng ngợi ca danh dự, bổn phận, tình yêu thương của con người thời đại anh hùng.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.