Giải Bài 2 trang 111 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Tưởng tượng về cuộc sống của bạn trong 30 – 40 năm tới và trực quan hoá những tưởng tượng đó bằng các phương tiện phi ngôn ngữ.
Gợi ý:
– Xác định các thông tin cần trình bày (mục đích của bạn trong cuộc đời, những thời điểm quan trọng và những điều bạn đạt được ở mỗi thời điểm, những lựa chọn và ngã rẽ,…).
– Xác định loại biểu đồ, sơ đồ phù hợp để biểu đạt thông tin.
– Sử dụng các hình ảnh, màu sắc, đường nét, số liệu,… để cụ thể hoá, trực quan hoá các thông tin.
Gợi ý trả lời
Lưu ý chung: Đây là bài thực hành vận dụng *phương tiện phi ngôn ngữ* (biểu đồ, sơ đồ, hình ảnh, màu sắc, đường nét, số liệu…) để trực quan hoá một nội dung mang tính cá nhân. Bài làm dưới đây là một phương án mẫu (hình dung cuộc sống trong 30 – 40 năm tới của một học sinh lớp 10), bạn thay nội dung bằng dự định riêng của mình.
a) Xác định các thông tin cần trình bày
Trước khi vẽ, cần liệt kê rõ các thông tin (vì phương tiện phi ngôn ngữ chỉ hỗ trợ, không thay thế việc xác định nội dung):
- Mục đích/lí tưởng sống của cả cuộc đời: trở thành một bác sĩ giỏi, sống có ích, chăm lo được cho gia đình.
- Những mốc thời gian quan trọng và điều đạt được ở mỗi mốc (tính từ nay, năm 16 tuổi):
- 18 tuổi: tốt nghiệp THPT, đỗ đại học Y.
- 24 tuổi: tốt nghiệp đại học.
- 27 tuổi: hoàn thành nội trú, trở thành bác sĩ chính thức.
- 32 tuổi: lập gia đình.
- 40 tuổi: trở thành trưởng khoa, mua được nhà.
- 50 – 56 tuổi: con cái trưởng thành, hướng dẫn thế hệ bác sĩ trẻ.
- Những lựa chọn và ngã rẽ: chọn ngành (Y – Dược – Sư phạm); chọn đi du học hay ở lại; chọn giữa thăng tiến quản lí hay chuyên sâu nghiên cứu.
b) Xác định loại biểu đồ, sơ đồ phù hợp
Vì thông tin cốt lõi là chuỗi sự kiện diễn ra theo trình tự thời gian kèm một vài điểm rẽ nhánh, nên các dạng phù hợp là:
- Trục/đường thời gian (timeline) — thể hiện tốt chuỗi mốc tuổi nối tiếp nhau.
- Sơ đồ cây (sơ đồ phân nhánh) — thể hiện những ngã rẽ, lựa chọn (mỗi ngã rẽ tách thành các nhánh).
*Phương án nên dùng:* lấy đường thời gian làm trục chính, tại mỗi điểm có lựa chọn thì tách nhánh như sơ đồ cây → kết hợp được cả tiến trình lẫn ngã rẽ. (Không nên dùng biểu đồ tròn vì nó biểu đạt tỉ lệ, không hợp với diễn tiến thời gian.)
c) Sử dụng hình ảnh, màu sắc, đường nét, số liệu để cụ thể hoá, trực quan hoá
Mô tả cách trình bày sản phẩm (có thể vẽ tay hoặc dùng phần mềm):
- Đường nét: một mũi tên lớn chạy từ trái sang phải làm trục thời gian; tại các ngã rẽ vẽ nhánh tách ra, nhánh được chọn tô đậm, nhánh bỏ qua để nét đứt/mờ.
- Số liệu: ghi rõ mốc tuổi (18, 24, 27, 32, 40, 50…) hoặc năm (2028, 2034…) ngay tại mỗi điểm nút.
- Hình ảnh (biểu tượng): mỗi mốc gắn một icon gợi nhắc — mũ cử nhân (tốt nghiệp), ống nghe (bác sĩ), hình trái tim/ngôi nhà (gia đình), ngôi sao (trưởng khoa)…
- Màu sắc: dùng màu để phân nhóm lĩnh vực — ví dụ xanh lá cho học tập – sự nghiệp, hồng/đỏ cho gia đình, vàng cho các thành tựu nổi bật; màu chuyển dần đậm hơn theo thời gian để gợi sự trưởng thành.
- Chú giải (legend): thêm một bảng nhỏ giải thích ý nghĩa màu sắc và kí hiệu để người xem đọc đúng.
Mô tả sơ đồ hoàn chỉnh (hình dung sản phẩm):
> Một trục mũi tên dài; dọc theo trục là các vòng tròn mốc tuổi 18 → 24 → 27 → 32 → 40 → 50, mỗi vòng có icon và màu riêng; tại mốc 18 và mốc 40 trục tách thành hai nhánh (nhánh được chọn tô đậm, nhánh còn lại để mờ) thể hiện ngã rẽ; góc dưới có bảng chú giải màu sắc – kí hiệu.
Khi thuyết trình, dùng sơ đồ này làm chỗ dựa trực quan và diễn giải bằng lời cho từng mốc — đúng nguyên tắc: phương tiện phi ngôn ngữ phối hợp với ngôn ngữ chứ không thay thế hoàn toàn.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.