Giải Bài 4 trang 120 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Thuyết trình về một vấn đề xã hội trong các văn bản đã đọc mà bạn thấy hứng thú, trong đó có sử dụng các phương tiện phi ngôn ngữ.
Gợi ý trả lời
Bài 4 (trang 121) — Thuyết trình về một vấn đề xã hội có sử dụng phương tiện phi ngôn ngữ
Đây là bài nói (thuyết trình), vì vậy lời giải trình bày theo quy trình chuẩn của SGK: *chuẩn bị → lập dàn ý → thuyết trình → trao đổi, đánh giá*. Chọn một vấn đề xã hội gợi ra từ các văn bản đã đọc ở Bài 9 (ví dụ *Về chính chúng ta* – Các-lô Rô-ve-li, *Con đường không chọn* – Robert Frost, *Một đời như kẻ tìm đường* – Phan Văn Trường). Ở đây minh họa với vấn đề: "Lựa chọn hướng đi của bản thân trước ngưỡng cửa cuộc đời" (gợi từ *Con đường không chọn* và *Một đời như kẻ tìm đường*).
a) Chuẩn bị nói
- *Xác định đề tài, mục đích, đối tượng, không gian và thời gian nói:* đề tài là việc lựa chọn con đường/hướng đi của mỗi người; mục đích là thuyết phục người nghe về cách đối diện với các lựa chọn; đối tượng là thầy cô và các bạn trong lớp; thời gian khoảng 5–7 phút.
- *Thu thập tư liệu:* lấy dẫn chứng từ các văn bản đã đọc, kết hợp số liệu/câu chuyện thực tế (ví dụ khảo sát về chọn ngành nghề, tấm gương nhân vật).
- *Chuẩn bị phương tiện phi ngôn ngữ:* đây là yêu cầu trọng tâm của bài. Dự kiến dùng: hình ảnh (ảnh ngã ba đường, chân dung tác giả), sơ đồ/biểu đồ (biểu đồ cột về tỉ lệ học sinh phân vân khi chọn nghề), video/âm thanh ngắn minh họa, và cử chỉ – ánh mắt – ngữ điệu khi nói.
b) Lập dàn ý bài thuyết trình
- *Mở đầu:* nêu vấn đề và lí do chọn — ai trong đời cũng từng đứng trước những ngã rẽ phải lựa chọn. Chiếu hình ảnh "hai con đường trong rừng" (gắn với bài thơ *Con đường không chọn*) để thu hút người nghe.
- *Nội dung chính (triển khai theo luận điểm, mỗi luận điểm gắn một phương tiện phi ngôn ngữ):*
1. *Thực trạng:* nhiều bạn trẻ hoang mang, chọn theo đám đông hoặc theo áp lực gia đình → trình chiếu biểu đồ cột số liệu minh họa tỉ lệ học sinh phân vân khi chọn nghề.
2. *Nguyên nhân và ý nghĩa của sự lựa chọn:* mỗi lựa chọn đều phải đánh đổi; "con đường không chọn" để lại nuối tiếc nhưng cũng làm nên sự khác biệt của mỗi người (liên hệ Robert Frost) → chiếu hình ảnh/sơ đồ cây phân nhánh để hình dung các ngả rẽ.
3. *Bài học, giải pháp:* chủ động tìm hiểu bản thân, dám chọn và chịu trách nhiệm, xem cuộc đời là hành trình "tìm đường" chứ không có sẵn đáp án (liên hệ Phan Văn Trường) → chiếu một câu trích dẫn/clip ngắn làm điểm nhấn.
- *Kết thúc:* khẳng định lại thông điệp, gửi lời nhắn tới người nghe và cảm ơn. Có thể để lại một hình ảnh truyền cảm hứng trên màn hình.
c) Thuyết trình
- Trình bày theo dàn ý, nói rõ ràng, mạch lạc; kết hợp nhịp nhàng lời nói với việc trình chiếu hình ảnh, biểu đồ đúng lúc (phương tiện phi ngôn ngữ chỉ bật lên khi nói đến luận điểm tương ứng, tránh để màn hình chứa quá nhiều chữ).
- Dùng ngữ điệu lên xuống, cử chỉ tay, ánh mắt giao lưu với người nghe; nhấn giọng ở các từ khóa và thông điệp chính.
- Bảo đảm sự thống nhất giữa nội dung nói và phương tiện minh họa: mỗi hình ảnh/biểu đồ phải phục vụ cho ý đang nói, có chú thích ngắn gọn.
d) Trao đổi, đánh giá
- *Người nghe:* lắng nghe, ghi lại điều tâm đắc và điểm cần làm rõ, đặt câu hỏi hoặc góp ý về cả nội dung lẫn cách dùng phương tiện phi ngôn ngữ.
- *Người nói:* tiếp nhận câu hỏi, giải đáp trên tinh thần cầu thị; tự đánh giá theo bảng tiêu chí: vấn đề có ý nghĩa xã hội không; luận điểm rõ, dẫn chứng thuyết phục không; phương tiện phi ngôn ngữ có phù hợp, hỗ trợ hiệu quả cho lời nói không; phong cách trình bày (giọng nói, cử chỉ, tương tác) ra sao.
> *Lưu ý theo SGK:* điểm mấu chốt của bài này là kết hợp hiệu quả phương tiện ngôn ngữ với phương tiện phi ngôn ngữ (hình ảnh, sơ đồ, biểu đồ, video, cử chỉ, nét mặt…) để tăng sức thuyết phục, chứ không lạm dụng khiến bài nói rối hoặc che lấp nội dung.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.