Giải Câu 2 trang 126 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Yếu tố tự sự, biểu cảm thể hiện đậm nét trong văn bản nào? Hãy phân tích lí do xuất hiện và ý nghĩa của yếu tố tự sự, biểu cảm ở văn bản đó.
(văn bản: Vật liệu thông minh; 80 năm nhìn lại... (Nguyễn Khắc Viện))
Gợi ý trả lời
a) Xác định văn bản có yếu tố tự sự, biểu cảm đậm nét
Trong hai văn bản *Vật liệu thông minh* và *80 năm nhìn lại...* (Nguyễn Khắc Viện), yếu tố tự sự và biểu cảm thể hiện đậm nét ở văn bản *80 năm nhìn lại...* của Nguyễn Khắc Viện.
- *Vật liệu thông minh* là văn bản thông tin thiên về thuyết minh khoa học: trình bày đặc điểm, cơ chế, ứng dụng của các loại vật liệu một cách khách quan, số liệu rõ ràng, hầu như không có cái "tôi" bộc lộ cảm xúc.
- *80 năm nhìn lại...* là hồi kí — tác giả nhìn lại cả cuộc đời mình, nên tự nhiên dày đặc yếu tố kể chuyện về bản thân và bày tỏ suy nghĩ, tình cảm.
b) Phân tích lí do xuất hiện của yếu tố tự sự, biểu cảm
- Do đặc trưng thể loại hồi kí: hồi kí là thể loại ghi lại những sự việc, con người có thật mà tác giả đã trải qua, chứng kiến. Muốn tái hiện được quãng đời 80 năm, người viết buộc phải kể lại (tự sự) các mốc, các biến cố, từ đó bộc lộ thái độ, cảm xúc (biểu cảm) của mình trước những gì đã sống.
- Do ngôi kể thứ nhất ("tôi"): tác giả vừa là người kể vừa là nhân vật chính, nên lời văn vừa thuật lại sự việc vừa thấm đẫm suy tư, chiêm nghiệm, nỗi niềm của chính người trong cuộc.
- Do mục đích viết: nhìn lại để tổng kết, chiêm nghiệm về lẽ sống, về hành trình đời người — điều này chỉ có thể làm được bằng cách kể (tự sự) kết hợp với giãi bày cảm xúc, đánh giá (biểu cảm).
c) Phân tích ý nghĩa của yếu tố tự sự, biểu cảm trong văn bản
- Làm cho câu chuyện cuộc đời trở nên chân thực, sinh động: yếu tố tự sự dựng lại được những sự việc, kỉ niệm cụ thể, khiến người đọc hình dung rõ hành trình sống của tác giả.
- Khơi dậy sự đồng cảm, lay động người đọc: yếu tố biểu cảm truyền được suy nghĩ, tình cảm, chiêm nghiệm sâu sắc của một đời người, tạo nên sức rung động và sự tin cậy.
- Chuyển tải thông điệp, bài học sống: sự kết hợp kể + bộc lộ cảm xúc giúp những suy ngẫm về lẽ sống, về giá trị cuộc đời trở nên thấm thía, giàu sức thuyết phục hơn so với lối trình bày khô khan, thuần lí trí.
→ Kết luận: chính nhờ yếu tố tự sự, biểu cảm mà *80 năm nhìn lại...* không chỉ là bản ghi chép sự việc, mà trở thành những trang chiêm nghiệm đời người giàu cảm xúc và ý nghĩa nhân sinh.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.