Giải Câu 2 trang 136 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Liệt kê những lời thoại cho thấy sự tương đồng về bản chất, thủ đoạn giữa các nhân vật ở huyện đường, từ tri huyện đến đề lại và lính lệ.
(văn bản: Huyện đường (trích Nghêu, Sò, Ốc, Hến), Hoàng Châu Ký chỉnh lí)
Gợi ý trả lời
Câu 2 (trang 137). Những lời thoại cho thấy sự tương đồng về bản chất, thủ đoạn của các nhân vật nơi huyện đường
Nơi công đường đáng lẽ để xử kiện công bằng, nhưng qua lời thoại của chính các nhân vật, ta thấy từ tri huyện → đề lại → lính lệ đều cùng một ruột: tham tiền, nhũng nhiễu, lấy việc công làm chỗ kiếm chác. Chúng chỉ khác nhau về chức phận, còn bản chất và thủ đoạn thì hệt nhau.
a) Tri huyện (Huyện Trìa) — kẻ cầm cân nảy mực nhưng xử án bằng tiền và háo sắc
Ngay trong lời nói riêng (tự bạch) với khán giả, tri huyện đã phơi bày bản chất của mình:
- *"Sự lý thường phân ẩu / Được thua tự đồng tiền"* — xử kiện ẩu, bên nào nhiều tiền thì bên ấy thắng.
- *"Dân xã dẫu không ưa / Quan trên nào có thấu"* — ngang nhiên bất chấp dân, chỉ sợ bị quan trên biết chứ không sợ lẽ phải.
- Thói háo sắc, mê gái đẹp (nhòm ngó Thị Hến) được bộc lộ song song với thói tham tiền.
→ Người đứng đầu công đường tự nhận mình xử án vì tiền và vì gái.
b) Đề lại (Đề Hầu) — tay chân bày mưu để cùng ăn chia
Đề lại không can gián cái xấu của quan, trái lại còn bàn mưu tính kế để hai thầy trò cùng được lợi:
- Bàn tính chuyện *ăn tiền đút lót của cả Trùm Sò lẫn Thị Hến*, bên nào lo lót nhiều thì xử cho bên ấy.
- Chủ trương *"nắm đứa có tóc, ai nắm kẻ trọc đầu"* — chỉ nhằm vào kẻ có của mà vòi vĩnh.
- Xu nịnh, đồng lõa, “ăn ý” với tri huyện trong việc biến vụ án thành món hời.
→ Đề lại là phiên bản cấp dưới của tri huyện: cùng tham, cùng mưu mô, chỉ khác là kẻ bày mưu.
c) Lính lệ — tầng dưới cùng cũng vòi tiền, hạch sách
Đến đám lính lệ sai dịch, dù chỉ là kẻ chạy việc, cũng nhiễu sách đương sự:
- Càu nhàu, đòi *“thủ tục đầu tiên” (tiền đâu)* mới chịu làm việc, dẫn giải.
- Vòi vĩnh, hạch sách những người dính líu đến vụ kiện (Ốc, Ngao, Trùm Sò…).
→ Thói “ăn tiền” thấm từ trên xuống dưới, cả bộ máy đều một giuộc.
Nhận xét chung (điểm tương đồng):
- Giống nhau về bản chất: tất cả đều tham lam, vụ lợi, coi chốn công đường là nơi kiếm tiền chứ không phải nơi thực thi công lý.
- Giống nhau về thủ đoạn: đều ăn tiền, nhũng nhiễu, xử/làm việc theo kẻ có của; trên bày mưu, dưới hùa theo, cả hệ thống ăn khớp nhịp nhàng để bóp nặn dân.
- Tác giả dân gian dùng ngôn ngữ tự bộc lộ (nhân vật tự phơi bày cái xấu của mình) để châm biếm, tố cáo sự thối nát của bộ máy quan lại phong kiến: từ tri huyện đến lính lệ chỉ khác cấp bậc, còn cái “nghề ăn tiền” thì như nhau.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.