Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập một

Giải Câu hỏi trang 137 SGK Ngữ văn 10

Múa rối nước hiện đại soi bóng tiền nhân   Gợi ý trả lời

Đề bài

Khi nghe cụm từ "con rối", điều đầu tiên bạn nghĩ tới là gì? Vì sao như vậy?
(văn bản: Múa rối nước hiện đại soi bóng tiền nhân (Phạm Thuỳ Dung))

Gợi ý trả lời

Đây là câu hỏi khởi động (trước khi đọc), yêu cầu chia sẻ ấn tượng, liên tưởng cá nhân khi nghe cụm từ "con rối". Không có đáp án đúng – sai cố định; chỉ cần nêu được điều mình nghĩ tới và lí giải hợp lí. Có thể trình bày theo hướng sau:

a) Điều đầu tiên nghĩ tới khi nghe cụm từ "con rối":

Khi nghe cụm từ "con rối", điều đầu tiên em nghĩ tới là những con búp bê, hình nhân bằng gỗ được sơn vẽ sặc sỡ, có dây hoặc que điều khiển, biết cử động và "diễn trò" trên sân khấu – đặc biệt là hình ảnh chú Tễu mặt tròn, bụng phệ, miệng cười toe toét trong múa rối nước dân gian Việt Nam.

b) Vì sao như vậy:

- Vì "con rối" gắn liền với kí ức tuổi thơ và với một loại hình nghệ thuật sân khấu quen thuộc: con rối không tự hoạt động mà được người nghệ nhân giấu mình phía sau (sau tấm mành, dưới mặt nước) điều khiển, nên nhắc đến "con rối" là nghĩ ngay đến trò diễn, đến sự khéo léo của bàn tay con người thổi hồn cho vật vô tri.

- Vì múa rối nước là nét văn hoá đặc sắc của dân tộc, con rối (nhất là chú Tễu) đã trở thành hình ảnh tiêu biểu, in đậm trong tâm trí mỗi người Việt.

- Ngoài nghĩa đen, cụm từ "con rối" còn gợi một lớp nghĩa bóng: chỉ người bị kẻ khác giật dây, điều khiển, không có chính kiến ("bị biến thành con rối"). Vì vậy khi nghe cụm từ này, bên cạnh hình ảnh nghệ thuật, người ta còn liên tưởng tới ý nghĩa ẩn dụ về sự thụ động, bị chi phối.

Việc gọi tên những liên tưởng ấy giúp em bước vào văn bản *Múa rối nước hiện đại soi bóng tiền nhân* với tâm thế tò mò: nghệ thuật múa rối nước hiện đại đã kế thừa và làm mới "con rối" của tiền nhân như thế nào.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.