Giải Bài 6 trang 20 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Thế giới thần linh, ma quỷ trong truyện là sản phẩm hư cấu nghệ thuật của Nguyễn Dữ. Khám phá thế giới đó, bạn hiểu thêm được điều gì về chủ đề của tác phẩm?
(văn bản: Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên (trích Truyền kì mạn lục) – Nguyễn Dữ)
Gợi ý trả lời
Phân tích thế giới thần linh, ma quỷ và ý nghĩa đối với chủ đề tác phẩm
a) Thế giới thần linh, ma quỷ trong truyện là một sản phẩm hư cấu nghệ thuật
Nguyễn Dữ đã xây dựng một thế giới kì ảo song song với thế giới trần thế, với nhiều tầng lớp nhân vật siêu nhiên:
- Hồn ma tướng giặc họ Thôi (viên Bách hộ bại trận ở Tản Viên): kẻ gian tà, chiếm đền, giả mạo thần, đút lót và đe dọa Tử Văn.
- Thổ công (vị thần đền bị đuổi): đại diện cho người ngay bị áp bức, phải lánh nạn.
- Diêm Vương và cõi âm phủ: nơi phán xử công – tội, với quỷ sứ, sông Nại Hà, cầu vàng, ngục tối.
- Đức Thánh Tản Viên và việc Tử Văn được tiến cử giữ chức Phán sự đền Tản Viên.
Đây đều là những yếu tố không có thật, do nhà văn tưởng tượng, hư cấu nên – đúng với đặc trưng của thể loại truyền kì.
b) Khám phá thế giới ấy, ta hiểu thêm về chủ đề tác phẩm
- Thế giới kì ảo là tấm gương phản chiếu hiện thực xã hội: Cõi âm với chuyện thần thánh tham nhũng, bị hối lộ, dung túng cho kẻ ác (các đền miếu lân cận nhận lễ của hồn ma họ Thôi mà bao che) chính là hình ảnh ẩn dụ cho xã hội phong kiến đương thời – nơi cái ác lộng hành, công lí bị bưng bít, quan lại tham nhũng. Qua đó Nguyễn Dữ phê phán, tố cáo hiện thực đen tối.
- Thế giới kì ảo tôn vinh chính nghĩa và kẻ sĩ cương trực: Nhờ có cõi âm, Tử Văn mới có cơ hội đối chất, vạch mặt tên tướng giặc, đòi lại công bằng cho Thổ công. Chiến thắng của Tử Văn trước thế lực gian tà – kể cả khi phải xuống tận Minh ti – khẳng định chủ đề cốt lõi: chính nghĩa nhất định thắng gian tà, cái thiện sẽ chiến thắng cái ác. Đồng thời đề cao tinh thần khảng khái, cương trực, dũng cảm, dám đấu tranh đến cùng vì lẽ phải của kẻ sĩ nước Việt.
- Thể hiện tinh thần dân tộc: Hồn ma là tướng giặc phương Bắc xâm lược, chết trận mà vẫn tác quái trên đất Việt; còn Thổ công là công thần nước Việt, Tử Văn là kẻ sĩ nước Việt được thần linh nước Việt (Thánh Tản Viên) che chở, tiến cử. Yếu tố kì ảo vì thế còn kín đáo gửi gắm lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc và thái độ bài trừ giặc ngoại xâm.
- Gửi gắm niềm tin và ước mơ của nhân dân: Chi tiết Tử Văn được giữ chức Phán sự đền Tản Viên sau khi chết thể hiện quan niệm “ở hiền gặp lành”, người chính trực sẽ được đền đáp xứng đáng, phản ánh ước mơ về một xã hội công bằng của nhân dân.
=> Kết luận: Thế giới thần linh, ma quỷ tuy là hư cấu nhưng không hề thoát li hiện thực. Nó là phương tiện nghệ thuật đắc lực giúp Nguyễn Dữ vừa phản ánh, phê phán hiện thực xã hội phong kiến bất công, vừa ngợi ca chính nghĩa, đề cao kẻ sĩ cương trực và thể hiện tinh thần dân tộc, niềm tin vào công lí của nhân dân.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.