Giải Câu hỏi trang 26 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
NGỮ LIỆU: Đêm hôm ấy, lúc trại giam tỉnh Sơn chỉ còn vẳng có tiếng mõ trên vọng canh, một cảnh tượng xưa nay chưa từng có, đã bày ra trong một buồng tối chật hẹp, ẩm ướt, tường đầy mạng nhện tổ rệp, đất bừa bãi phân chuột phân gián. Trong một không khí khói toả như đám cháy nhà, ánh sáng đỏ rực của một bó đuốc tẩm dầu rọi lên ba cái đầu người đang chăm chú trên một tấm lụa bạch còn nguyên vẹn lần hồ. Khói bốc toả cay mắt, họ dụi mắt lia lịa. Một người tù cổ đeo gông, chân vướng xiềng, đang dậm tô nét chữ trên tấm lụa trắng tinh căng phẳng trên mảnh ván. Người tù viết xong một chữ, viên quản ngục lại vội khúm núm cất những đồng tiền kẽm đánh dấu ô chữ đặt trên phiến lụa óng. Và cái thầy thơ lại gầy gò, thì run run bưng chậu mực. Thay bút con, đề xong lạc khoản, ông Huấn Cao thở dài, buồn bã đỡ viên quản ngục đứng thẳng người dậy và đĩnh đạc bảo:
Lưu ý các chi tiết được tác giả sử dụng để dựng cảnh cho chữ:
– Bối cảnh: thời gian, không gian.
– Lời nói, cử chỉ, hành động của người xin chữ và người cho chữ.
Gợi ý trả lời
Cảnh cho chữ trong *Chữ người tử tù* được Nguyễn Tuân gọi là "một cảnh tượng xưa nay chưa từng có". Dựa vào ngữ liệu, có thể phân tích các chi tiết dựng cảnh theo hai phương diện sau:
a) Bối cảnh: thời gian và không gian
- Thời gian: Cảnh diễn ra vào ban đêm — "Đêm hôm ấy, lúc trại giam tỉnh Sơn chỉ còn vẳng có tiếng mõ trên vọng canh". Đây là đêm cuối cùng của Huấn Cao trước khi bị giải về kinh chịu án chém, nên là thời khắc thiêng liêng, lặng lẽ, chỉ còn tiếng mõ cầm canh càng tô đậm sự tĩnh mịch, vắng vẻ.
- Không gian: Cảnh cho chữ — vốn là một việc thanh cao, tao nhã — lại diễn ra ngay trong buồng giam: "một buồng tối chật hẹp, ẩm ướt, tường đầy mạng nhện tổ rệp, đất bừa bãi phân chuột phân gián". Đó là không gian tăm tối, hôi hám, dơ bẩn, đầy mùi tù ngục. Trên nền ấy nổi bật "ánh sáng đỏ rực của một bó đuốc tẩm dầu", khói toả "như đám cháy nhà" và tấm "lụa bạch còn nguyên vẹn lần hồ", "tấm lụa trắng tinh căng phẳng". → Sự tương phản gay gắt giữa cái dơ bẩn, tăm tối của nhà tù với vẻ đẹp tinh khôi, rực sáng của nghệ thuật và nhân cách.
b) Lời nói, cử chỉ, hành động của người cho chữ và người xin chữ
- Người cho chữ — Huấn Cao (người tù): Tuy "cổ đeo gông, chân vướng xiềng" nhưng vẫn "đang dậm tô nét chữ trên tấm lụa trắng tinh", ung dung, tập trung sáng tạo. Viết xong, "đề xong lạc khoản, ông Huấn Cao thở dài, buồn bã đỡ viên quản ngục đứng thẳng người dậy và đĩnh đạc bảo". → Tư thế hiên ngang, chủ động, phong thái của một người nghệ sĩ – anh hùng làm chủ hoàn toàn tình thế, dù đang là tử tù. Người tù về thân phận nhưng là bậc bề trên về khí phách và tài hoa.
- Người xin chữ — viên quản ngục: "viên quản ngục lại vội khúm núm cất những đồng tiền kẽm đánh dấu ô chữ đặt trên phiến lụa óng". Cùng với đó là thầy thơ lại "gầy gò, thì run run bưng chậu mực". → Thái độ "khúm núm", "run run" thể hiện sự kính cẩn, nâng niu, ngưỡng mộ trước cái đẹp và cái tài. Người cai quản nhà tù lại cúi mình trước người tử tù.
→ Ý nghĩa của sự dựng cảnh: Qua các chi tiết đối lập (bóng tối – ánh sáng, dơ bẩn – thanh khiết, tù nhân – quản ngục, cái chết cận kề – sự bất tử của cái đẹp), Nguyễn Tuân khẳng định: cái đẹp, cái thiện và thiên lương có thể nảy sinh, toả sáng ngay giữa chốn ngục tù tăm tối; cái đẹp và nhân cách cao cả có sức mạnh cảm hoá, chiến thắng cái xấu, cái ác. Trật tự thông thường trong nhà tù bị đảo ngược: người nắm quyền thì khúm núm, kẻ tử tù lại đường hoàng, uy nghi — đó chính là lí do đây là "cảnh tượng xưa nay chưa từng có".
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.