Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập một

Giải Bài 1 trang 27 SGK Ngữ văn 10

Chữ người tử tù (Nguyễn Tuân)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Hãy xác định tình huống truyện trong Chữ người tử tù.
(văn bản: Chữ người tử tù - Nguyễn Tuân)

Gợi ý trả lời

Tình huống truyện là hoàn cảnh, sự kiện đặc biệt mà ở đó các nhân vật buộc phải bộc lộ tính cách, phẩm chất và chủ đề tác phẩm được làm sáng tỏ.

a) Bản chất của tình huống — một cuộc gặp gỡ éo le, đầy nghịch lí:

Tình huống truyện trong *Chữ người tử tù* là cuộc gặp gỡ khác thường giữa hai nhân vật Huấn Cao và viên quản ngục trong một hoàn cảnh đặc biệt: chốn nhà tù tăm tối, vào những ngày cuối cùng trước khi Huấn Cao bị giải về kinh chịu án tử hình.

b) Tính chất éo le, oái oăm của cuộc gặp gỡ:

- Xét về bình diện xã hội: họ ở hai thế đối lập, thù địch nhau. Huấn Cao là kẻ tử tù, người cầm đầu cuộc nổi loạn chống lại triều đình; viên quản ngục là công cụ trấn áp của bộ máy cai trị ấy. Một bên là tội phạm, một bên là người thừa hành pháp luật.
- Xét về bình diện nghệ thuật: họ lại là tri âm, tri kỉ. Huấn Cao là người tài hoa, viết chữ đẹp nổi tiếng; viên quản ngục là người ngưỡng mộ, say mê cái đẹp, suốt đời khao khát có được chữ của Huấn Cao để treo trong nhà.

→ Như vậy, trên bình diện xã hội họ là kẻ thù, nhưng trên bình diện nghệ thuật họ là những người đồng điệu, yêu và trọng cái đẹp. Cuộc gặp diễn ra trong không gian, thời gian đặc biệt: nơi ngục tù nhơ bẩn, thời điểm cận kề cái chết.

c) Tác dụng của tình huống truyện:

- Làm nổi bật, bộc lộ trọn vẹn tính cách các nhân vật: khí phách hiên ngang, thiên lương trong sáng và tài hoa của Huấn Cao; tấm lòng "biệt nhỡn liên tài", trân trọng cái đẹp của viên quản ngục.
- Tạo kịch tính, dẫn tới cảnh cho chữ — "một cảnh tượng xưa nay chưa từng có" ở cuối truyện.
- Thể hiện sâu sắc chủ đề tư tưởng của tác phẩm: sự chiến thắng của cái đẹp, cái thiện, của thiên lương đối với cái xấu, cái ác; khẳng định cái tài, cái đẹp có sức mạnh cảm hóa con người.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.