Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập hai

Giải Bài 5 trang 10 SGK Ngữ văn 10

Tác gia Nguyễn Trãi   Gợi ý trả lời

Đề bài

Văn chính luận của Nguyễn Trãi đã từng thể hiện sức tác động mạnh mẽ như thế nào? Những yếu tố nào đã làm nên sức mạnh đó?
(văn bản: Tác gia Nguyễn Trãi)

Gợi ý trả lời

Sức tác động mạnh mẽ của văn chính luận Nguyễn Trãi

a) *Sức tác động được thể hiện qua thực tế lịch sử:*

Văn chính luận của Nguyễn Trãi là thứ vũ khí sắc bén phục vụ trực tiếp cho sự nghiệp đấu tranh chính trị và quân sự. Trong cuộc kháng chiến chống quân Minh, những thư từ, giấy tờ ông thay mặt Lê Lợi viết gửi cho tướng giặc (tập hợp trong *Quân trung từ mệnh tập*) có sức mạnh "bằng mười vạn quân": vừa phân tích thời thế, vạch rõ lẽ phải – lẽ trái, vừa uy hiếp tinh thần, dụ hàng khiến nhiều thành trì của giặc phải mở cửa quy phục mà không cần giao chiến. Đến *Bình Ngô đại cáo*, áng văn đã tổng kết toàn bộ cuộc kháng chiến, dõng dạc tuyên bố nền độc lập, chủ quyền của dân tộc, trở thành bản "tuyên ngôn độc lập" có sức vang vọng, cổ vũ lớn lao và còn nguyên giá trị đến muôn đời.

b) *Những yếu tố làm nên sức mạnh đó:*

- Tư tưởng nhân nghĩa và tư tưởng yêu nước, thương dân làm nền tảng: ông luôn đứng trên lập trường chính nghĩa, "lấy đại nghĩa thắng hung tàn, lấy chí nhân thay cường bạo", nên lời văn có sức thuyết phục về đạo lí.

- Tầm tư tưởng, trí tuệ uyên bác và tầm nhìn chiến lược sắc sảo: nắm vững quy luật, thấu hiểu thời thế, thực tiễn, biết người biết ta nên lập luận chặt chẽ, đánh trúng vào chỗ yếu của đối phương.

- Nghệ thuật lập luận bậc thầy: kết cấu chặt chẽ, lí lẽ đanh thép, bằng chứng xác đáng, cách phân tích thấu tình đạt lí, kết hợp hài hòa giữa lí trí sắc bén và cảm xúc mãnh liệt.

- Giọng điệu linh hoạt và sức biểu cảm lớn: khi ôn tồn phân tích, khi đanh thép lên án, khi hào sảng tự hào; ngôn ngữ giàu hình ảnh, nhịp điệu khỏe khoắn, hùng hồn, tạo nên khí thế và sự truyền cảm mạnh mẽ.

Chính sự thống nhất giữa tầm tư tưởng lớn và tài năng nghệ thuật chính luận kiệt xuất đã làm nên sức tác động mạnh mẽ, lâu bền cho văn chính luận Nguyễn Trãi.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.